• ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΕΧΕΙ ΠΡΟΚΥΨΕΙ ΑΠΟ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΕΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΒΡΕΘΗΚΑΝ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ (ΕΡΓΑΣΙΕΣ-ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ-ΣΧΕΔΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ) ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΤΗΣ Δ/ΝΣΗΣ Π.Ε. Γ΄ ΑΘΗΝΑΣ
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΔΑΣΟΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΔΑΣΟΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Σάββατο 7 Ιανουαρίου 2012

Ο ΕΦΙΑΛΤΗΣ ΤΗΣ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗΣ

Ο ΑΣΤΕΡΙΞ ΚΑΙ ΤΟ ΔΑΣΟΣ

Ο Αστερίξ και το δάσος
Υπάρχει μια εικονογραφημένη ιστορία (κόμικ) από τη σειρά του «Αστερίξ», που αναφέρεται στο δάσος και μπορεί να αξιοποιηθεί και στα σχολεία για μαθήματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Πρόκειται για το επεισόδιο με την «Κατοικία των Θεών».Ο Ιούλιος Καίσαρας, αφού δεν κατάφερε ως τώρα να κατακτήσει το μικρό χωριό των Γαλατών με τα όπλα, επινοεί ένα νέο σχέδιο. Παρουσιάζει ένα σχέδιο για καταστροφή του δάσους που περιβάλλει το χωριό των Γαλατών και θρέφει τους κατοίκους του, μαζί με τη θάλασσα.«Αυτοί οι Γαλάτες, με τη βοήθεια ενός μαγικού ζωμού που τους δίνει υπεράνθρωπη δύναμη κι ενός δάσους που τους τρέφει και τους προστατεύει, αρνούνται το ρωμαϊκό πολιτισμό. Αποφάσισα να τους αναγκάσω να δεχτούν αυτόν τον πολιτισμό! Το δάσος θα καταστραφεί και θα δώσει τη θέση του σ’ ένα πάρκο! Τέλος, πολυκατοικίες που θα κατοικηθούν από Ρωμαίους, θα χτιστούν γύρω από το χωριό που θα καταντήσει ένα υποβαθμισμένο προάστιο, καταδικασμένο να προσαρμοστεί ή να εξαφανιστεί!»Τα λόγια αυτά του Καίσαρα, γραμμένα από τον συγγραφέα του «Αστερίξ» Ρενέ Γκοσινύ, δίνουν ένα διαχρονικό μήνυμα για την αξία του δάσους και για τους κινδύνους που το απειλούν.Το δάσος τρέφει και προστατεύει τους ελεύθερους και ανυπότακτους Γαλάτες. Η φύση αποτελεί όρο ζωής, επιβίωσης αλλά και όρο ελευθερίας για τους ανθρώπους. Χωρίς το δάσος, χωρίς τη φύση απειλείται η ζωή και η ελευθερία των ανθρώπων. Η καταστροφή του δάσους και η αντικατάστασή του με πολυκατοικίες, θα καταντήσει το χωριό των ελεύθερων Γαλατών «υποβαθμισμένο προάστιο καταδικασμένο να προσαρμοστεί ή να εξαφανιστεί», δηλαδή καταδικάζει σε υποταγή ή θάνατο τους ελεύθερους κατοίκους του.Μια πολύ μεγάλη συζήτηση μπορεί να ξεκινήσει με αφορμή τα λόγια αυτά του Καίσαρα, που έχει σχέση με την αξία του δάσους για τους ανθρώπους που ζουν κοντά του, για την επιβίωση και για την ελευθερία τους.Από την άλλη, οι πολυκατοικίες συνδέονται άμεσα με την υποταγή, την απώλεια της ελευθερίας και με την απειλή για την ίδια την επιβίωση.Όμως ο εξαίρετος συγγραφέας του «Αστερίξ» δε μένει μόνο εδώ. Συνεχίζει με μια σάτιρα για το σύγχρονο καταναλωτικό τρόπο ζωής (ντάιβ ιν αρένα, πολυκαταστήματα κλπ) και περιγράφει τη σταδιακή αλλοτρίωση των ελεύθερων κατοίκων του γαλατικού χωριού από τη γειτνίαση και την επαφή τους με τις ρωμαϊκές πολυκατοικίες που φτιάχνονται στη θέση του δάσους.Οι πλούσιοι Ρωμαίοι σκορπάνε χρήματα στο χωριό αγοράζοντας σε ακριβές τιμές ψάρια και αντίκες. Το αποτέλεσμα είναι όλη η οικονομία του χωριού να στραφεί σε αυτές τις δυο δραστηριότητες. Όλοι ανοίγουν μαγαζιά που πουλάνε ψάρια ή αντίκες για τους Ρωμαίους. Κι αυτό είναι ένα πολύ καλό σημείο για να συζητήσει κανείς πώς αλλάζει η οικονομία μιας περιοχής εξαιτίας του τουρισμού, πώς γίνεται εξαρτημένη απόλυτα από αυτόν, πώς ολόιδια μαγαζιά ανοίγουν το ένα δίπλα στο άλλο. Είναι μια ευκαιρία να μιλήσουμε για παρόμοιες καταστάσεις που αντιμετωπίζουμε σε πολλές περιοχές της Κρήτης.Αυτό που δεν πέτυχαν οι Ρωμαίοι με τα όπλα, την υποδούλωση του χωριού, φτάνουν πολύ κοντά να το πετύχουν μέσα από το εμπόριο και τον τουρισμό. Αρχίζει μια πολιτιστική κατάκτηση του χωριού, οι κάτοικοι αποκτάνε συνήθειες ρωμαϊκές, αρχίζουν να ντύνονται σαν αυτούς κ.ο.κ. Οι Ρωμαίοι εκπροσωπούν πια την πρόοδο, όπως λέει ο ψαράς του χωριού.Υπάρχουν πολλά άλλα σημεία στην ιστορία που δίνουν αφορμή για συζήτηση και προβληματισμό. Όπως π.χ. οι σκλάβοι που χρησιμοποιούν οι Ρωμαίοι για να καταστρέψουν το δάσος, που, ενώ με τη βοήθεια των Γαλατών μπορούν να είναι ελεύθεροι, προτιμούν να παραμείνουν σκλάβοι και να διαπραγματευτούν μόνο τους όρους εργασίας τους με τους Ρωμαίους. Ή το γιατί ονομάζεται η πολυκατοικία των Ρωμαίων «Κατοικία των Θεών» (σχόλιο πάνω στη δύναμη της διαφήμισης αλλά και στη ματαιοδοξία των ανθρώπων).Η εξαιρετική αυτή ιστορία αξίζει να διαβαστεί και να αξιοποιηθεί και στο σχολείο. Οι μαθητές σε ομάδες θα μπορούσαν να απαντήσουν σε ερωτήματα όπως:-Ποια είναι η αξία του δάσους για τους Γαλάτες; Ποια είναι η αξία του δάσους για τους κατοίκους των κοντινών περιοχών;-Τι είναι αυτό που απειλεί το δάσος στην ιστορία αυτή; Γνωρίζετε κάποιο δάσος στην περιοχή σας ή αλλού που να απειλείται με καταστροφή; Τι είναι αυτό που το απειλεί;-Τι συνέπειες είχε για τη ζωή των Γαλατών η καταστροφή του δάσους και η δημιουργία πολυκατοικίας; Τι συνέπειες έχει ή μπορεί να έχει η καταστροφή ενός δάσους κοντά στην περιοχή σας; Τι συνέπειες μπορεί να έχει η καταστροφή δασών ακόμη και μακριά από εμάς όπως στον Αμαζόνιο;Αυτά είναι μερικά μόνο ερωτήματα που μπορούν να εξελιχθούν σε εργασίες Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, με αφορμή την «Κατοικία των Θεών». Είμαι σίγουρος ότι πολύ περισσότερες ιδέες για ερωτήσεις, προβληματισμούς και δραστηριότητες μπορεί να έχουν οι εκπαιδευτικοί ξεφυλλίζοντας το τεύχος αυτό. Ο Ρενέ Γκοσινύ, με τη βοήθεια του Αλμπέρ Υντερζό στα σκίτσα μας έδωσαν ένα αριστούργημα σε εικονογραφημένη ιστορία. Ας το αξιοποιήσουμε

ΒΙΒΛΙΑ - ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

ΒΙΒΛΙΑ
1. Ν. Νέζη, Τα βουνά της Ελλάδας, Αθήνα.
2. Ν. Νέζη, Όλυμπος.
3. Ν. Νέζη, Τα βουνά της Αττικής.
4. Τρ. Αδαμακόπουλος, Β. Χατζηρβασάνης, Π.Ματσούκα, Τα βουνά της Ρούμελης.
5. Γ. Σφήκα, Τα βουνά της Ελλάδας, εκδ. ΑφοίΕυσταθιάδη, Αθήνα 1979.
6. Γ. Σφήκα, Αγριολούλουδα της Ελλάδας, εκδ. Α-φοί Ευσταθιάδη, Αθήνα.
7. Γ. Σφήκα, Αγριολούλουδα της Κρήτης, εκδ. Α-φοί Ευσταθιάδη, Αθήνα.
8. Γ. Σφήκα, Φαρμακευτικά Φυτά της Ελλάδας,εκδ. Αφοί Ευσταθιάδη, Αθήνα 1979.
9. Γ. Σφήκα, Δένδρα και Θάμνοι της Ελλάδας, εκδ.Αφοί Ευσταθιάδη, Αθήνα 1983.

10. Δ.-Θ. Κελτεμλίδη, Μανιτάρια της Ελλάδας:Λαϊκές ονομασίες, μύθοι και παραδόσεις, Εκδο­-τική Αγροτεχνική, Απρίλιος 1986.
11. Δ.-Θ. Κελτεμλίδη, Τα φαρμακερά μανιτάρια τουτόπου μας.
12. Αrne STRID, Φυτά του Ολύμπου, εκδ. ΜουσείοΓουλανδρή.
13. Ε.-Σ. Ανάση, Τα Φαρμακευτικά φυτά της Ελλά-δας.
14. Ε. Μπάουμαν Ελληνική Εταιρεία Προστασίαςτης Φύσης, Η Ελληνική Χλωρίδα, Αθήνα 1984.
15. Θ. Χελτράικ, Λεξικό των Δημωδών Ονομάτωντων Φυτών της Ελλάδας, εκδ. Τολίδη, Αθήνα1980.
16. Τ. Τσούμη - Ν. Αθανασιάδη, Συστηματική Δα-
σική Βοτανική, Θεσσαλονίκη 1981.
17. Γ. Σφήκα, Τα πουλιά της Ελλάδας.
18. Roger Peterson, Guy Mountfort and Ρ.Α.Ρ.Hellon, Τα πουλιά της Ελλάδας και της Ευ­ρώπης.
19. Γ. Χανδρινός - Α. Δημητρόπουλος, Αρπακτικάπουλιά της Ελλάδας, εκδ. Ευσταθιάδη, Αθήνα1982.
20. ΙCΒΡ - Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρία, Τοπρώτο μου βιβλίο για τα πουλιά, Αθήνα.
21. Α. Στεφάνου, Το δάσος που λαχταρίζεις, Αθήνα1974.
22. Σ. Ντάφη, Δασική Οικολογία, εκδ. Γιαχούδη -
Γιαπούλη, Θεσσαλονίκη 1986.
23. Δ. Βώκου - Γ. Παντής - Σ. Σγαρδέλης, Οικολο­γία: Η αναγκαιότητα της σύνθεσης / Η γοητείατων σχέσεων, εκδ. Εγνατία, Θεσσαλονίκη 1986.
24. Λ. Λιάκου, Η αναψυχή στα δάση, Θεσσαλονίκη1979.
25. Ν. Αθανασιάδη, Δασική Βοτανική, μέρος Α.1985, εκδ. Γιαχουδή - Γιαπουλή, Θεσσαλονίκη.
26. Δ.-Σ. Καϊλίδη, Δασική Εντομολογία, εκδ. Για­χούδη - Γιαπουλή, Θεσσαλονίκη 1986,Έκδοση Γ'.
27. Ν. Μάργαρη, Οικολογικά, εκδ. Κάκτος, Αθήνα1986.
28. Ι. Καλοπίση, Με τα παιδιά στο φυσικό κόσμο,εκδ. Πατάκη, Αθήνα 1987
29. Α. Αθανασάκη, Θ. Κουσουρή, Σ. Κονταράτου,Οικολογία και Περιβάλλον, ΟΕΣΒ.
30. Περιοδικό Βουνό, Έκδοση: Ε.Ο.Σ. Αθηνών.
31. Περιοδικό Κορφές, Έκδοση: Ε.Ο.Σ. Αχαρνών.

ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ: SLIDES, ΤΑΙΝΙΕΣ, VIDEO
1. Ελληνική Εταιρεία, Βουκουρεστίου 36, Αθήνα106 73.
2. Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσης, Νί­κης 24, Αθήνα 105 57.
3. Ελληνικός Ορειβατικός Σύλλογος Αθηνών, Πλ.Καπνικαρέας 2, Αθήνα 105 63.
4. Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, Τ.Θ. 64052,Ζωγράφου Αθήνα 157 01.
5. Κέντρο Μελετών Περιβάλλοντος, Μαυρομιχάλη29, 106 80 Αθήνα.
6. Κίνηση Προστασίας Εθνικών Δρυμών, Σολω-μού 29, 106 82 Αθήνα.
7. Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας, Λεβίδου13, 145 62 Κηφισσιά.
8. Πανελλήνια Κίνηση Δασολόγων, Μενάνδρου39, 104 37 Αθήνα.
9. Υπουργείο Γεωργίας, Τμήμα Εθνικών Δρυμών,Τμήμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Ιππο-­κράτους 3, 106 79 Αθήνα.

ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ ΜΕ ΤΙΣ ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ

Προσέγγιση τον δάσους με τις αισθήσεις: Οι θόρυβοι του δάσους
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
— Ακρόαση του δάσους κατά τη διάρκεια ενός περιπάτου ή εκδρομής στο δάσος.
σκοπός
—Εξοικείωση με τους θορύβους του δάσους (περίπατος με τα «αυτιάκαλά τεντωμένα).
—Αναγνώριση της προέλευσης των ήχων καν των φωνών (ζώων, πουλιών κτλ.) στο δάσος.
—Αναγνώριση της ηχομονωτικής ικανότητας του δάσους.
διαδικασία
Κατά τη διάρκεια ενός περιπάτου ή μιας εκδρομής στο δάσος, τα παιδιά μαθαίνουν να συγκεντρώνουν την προσοχή τους στους θορύβους. Κά­θονται στο έδαφος ήρεμα, με τα μάτια κλειστά, και αφουγκράζονται το σύνολο των ήχων ή «συγκεντρώνουν» την ακοή τους σ' έναν συγκεκρι­μένο ήχο.
Προσπαθούν να συλλάβουν θορύβους τοποθετώντας το αυτί πάνω στους κορμούς ή πάνω στη φυλλοστρωμνή. Προσπαθούν, σε χρόνο καθορισμένο, να διακρίνουν τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό θορύβων (διαγωνισμός). Παρατηρούν ότι, αλλάζοντας θέση, οι φωνές των ζώων και οι θόρυβοι ποικίλλουν ανάλογα με την πυκνότητα των φυτικών σχηματισμών που παρεμβάλλονται. Πράγματι, όσο πιο πολύ προχω­ρούμε στο εσωτερικό του δάσους, τόσο λιγότεροι εξωτερικοί ήχοι φθά­νουν στ' αυτιά μας.
ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ
Κατάλογος των θορύβων (επιλογή): βουητό του ανέμου, κλαδί που σπάζει, φύλλα που πέφτουν, νερό που στάζει, ήχος ρυακιού που κυλάει, βόμβος εντόμων, κρωγμοί βατράχων, θόρυβοι από μετακίνηση των θη­ραμάτων, ροκάνισμα των τρωκτικών, φωνές ζώων, κελαηδήματα που­λιών, ανθρώπινοι θόρυβοι (βήματα, θόρυβος κινητήρα). Προσδιορισμός του θορύβου (προέλευση, κατεύθυνση), εκτίμηση της απόστασης από την πηγή, αναγνώριση.
Τα παιδιά παράγουν διάφορους θορύβους: Περπατούν στο δάσος το ξημέρωμα (κυρίως μεταξύ Απριλίου-Ιουνϊου) με το ξύπνημα των που­λιών, πάνω στο στρώμα των πεσμένων φύλλων, σε δασικό μονοπάτι με μαλακό έδαφος ή με πέτρες, ή προσπαθούν να περπατήσουν όσο το δυνατόν πιο αθόρυβα πάνω σε φύλλα που σπάζουν, κτυπούν τα δέν­τρα, κινούνται ανάμεσα σε θάμνους κτλ.
αξιοποίηση
Ακούγονται οι κασέτες που έχουν μαγνητοφωνηθεί για τη δραστηριότη­τα «Προσέγγιση του δάσους με τις αισθήσεις: Το κυνήγι των ήχων»,
προετοιμασία / οργάνωση
Αναγνώριση της περιοχής του δάσους।

Προσέγγιση τον δάσους με τις αισθήσεις: Το κυνήγι των Ήχων
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
— Μαγνητοφώνηση ήχων στο δάσος.
σκοπός
— Βλέπε τη δραστηριότητα: «Οι θόρυβοι του δάσους».
διαδικασία
Εγγραφή σε κασέτα των ήχων του δάσους, τόσο στο σύνολό τους (ο λεγόμενος «θόρυβος του δάσους») όσο και συγκεκριμένων ήχων.
ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ
Ία παιδιά χωρίζονται σε ολιγομελείς ομάδες και περπατούν στο δάσος (ή σε άλλης μορφής δασικές εκτάσεις) προσπαθώντας να εντοπίσουν διάφορες πηγές ήχων και να τους ηχογραφήσουν, π.χ. πουλιά, θόρυβο νερού, θρόισμα ανέμου μέσα στα κλαδιά κτλ.
Είναι απαραίτητο να γνωρίζουν τα παιδιά τη χρήση του μαγνητοφώνου, ώστε να πετύχουν ικανοποιητικές - και άρα χρησιμοποιήσιμες - ηχογρα­φήσεις. Ένα απλό μαγνητόφωνο μπορεί κάλλιστα να χρησιμοποιηθεί για τον σκοπό της δραστηριότητας αυτής. Οπωσδήποτε, πιο εξελιγμένα όργανα, π.χ. μικρόφωνα μεγάλης εμβέλειας και ευαισθησίας, κάτοπτρα ήχου κτλ., θα βελτιώσουν πολύ την ποιότητα των ηχογραφήσεων.
αξιοποίηση
Με τη βοήθεια των μαγνητοφωνημένων ήχων, τα παιδιά έχουν τη δυνα­τότητα να εξοικειωθούν με τις φωνές των ζώων. Ο εκπαιδευτής μπορεί να προκαλέσει την άμιλλα μεταξύ των διαφόρων ομάδων, οργανώνοντας έναν διαγωνισμό με θέμα «Ποια ομάδα θα κατα­φέρει να μαζέψει περισσότερους ήχους».
Τα παιδιά θα παρουσιάσουν και θα συγκρίνουν τις ηχογραφήσεις τους. Για να διευκολυνθεί η αναγνώριση των φωνών που έχουν ηχογραφηθεί, μπορεί στην τάξη να χρησιμοποιούνται κασέτες ή δίσκοι του εμπορίου με εγγραφές φωνών διαφόρων ζώων.
ΥΛΙΚΟ
Στο πεδίο: μαγνητόφωνο, κασέτες, μικρόφωνο, γραφική ύλη για να ση­μειώνονται οι στροφές του μαγνητοφώνου σε κάθε εγγραφή, κιάλια και βιβλίο αναγνώρισης πουλιών.
Στην τάξη: δίσκοι ή κασέτες του εμπορίου με φωνές ζώων για να γίνεται σύγκριση με τις ηχογραφήσεις.
Ηλικία: 10-13-Ε Διάρκεια: 1 ώρα τουλάχιστον Εποχή: Α, Κ, Φ, (Χ)

Προσέγγιση του δάσους με τις αισθήσεις: Ζωγραφική
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
— Περίπατος στο δάσος για τον εντοπισμό θεμάτων για ζωγραφική.
σκοπός
—Συνειδητή παρατήρηση των φυτικών σχηματισμών,
—Καλλιέργεια της όρασης και εξάσκηση της παρατηρητικότητας.
—Κατανόηση της έννοιας της προσωπικής αντίληψης των αντικειμένων και της υποκειμενικής επιλογής των θεμάτων. Κάθε σχέδιο είναιυποκειμενικό και αντανακλά την προσωπικότητα του καλλιτέχνη.
—Γνωριμία με την τοπιογραφική ποικιλία στη φύση (γραμμές, μορφές,αναλογίες, πρότυπα, δομές-αντιθέσεις, χρώματα).
—Ανάπτυξη της φαντασίας.
—Ανάπτυξη της ικανότητας για ζωγραφική.
διαδικασία
Η δραστηριότητα μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε στο πεδίο είτε μέσα στην τάξη μετά από κάποια εκδρομή, με βάση τις μνήμες και εντυπώ­σεις που αποκόμισαν τα παιδιά από την εκδρομή τους. Ο εκπαιδευτής καθορίζει τα τεχνικά μέσα, ενώ σωστό είναι να αφήνει πλήρη ελευθερία στα παιδιά να επιλέγουν τα εκφραστικά μέσα που θα χρησιμοποιήσουν.
ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ
Ο εκπαιδευτής μπορεί να αναπτύξει την παρατηρητικότητα των παιδιών υποδεικνύοντας τους:
—τις γραμμές (στο περίγραμμα των φύλλων, στις γραμμές των κορμώνκαι των κλαδιών, στη γραμμή του ορίζοντα και στο περίγραμμα τουδάσους). Απαραίτητα τα υλικά για γραμμικό σχέδιο: μολύβια, γραμμο-σύρτες κτλ.
—τις μορφές και αναλογίες (στα άνθη, φύλλα, φρούτα, μανιτάρια, λειχή-νες, μικρά ζώα και δένδρα). Απαραίτητο το υλικό για χρωματισμό επι­φανειών: πινέλα κτλ. Ξηραμένα Φυτά μπορούν επίσης να χρησιμοποιη­θούν για να κατασκευαστεί το σχέδιο (Κολάζ).
—τους ρυθμούς (στη σιλουέτα των φύλλων, στη θέση των φύλλων πά­νω στα κλαδιά, στη διακλάδωση του κορμού και των κλάδων, στις φυλ­λωσιές). Απαραίτητο το υλικό για γραμμικό σχέδιο: μολύβια, γραμμο-σύρτες.
—τις επιφάνειες και τις δομές (στα άνθη και στις ανθισμένες επιφάνειες,στους κώνους των κωνοφόρων, στις νευρώσεις των φύλλων, στους ετή­σιους κύκλους του κορμού σε κομμένα δένδρα, στις φυλλωσιές σε πλα­τύφυλλα είδη δένδρων και θάμνων). Απαραίτητο το υλικό για γραμμικόσχέδιο.
—τις αντιθέσεις (στις σκιές των δένδρων, στις ακτίνες του ήλιου μέσαστις φυλλωσιές και στο έδαφος, στο χιονισμένο έδαφος, στα δένδραχωρίς φύλλα, στις στάλες της βροχής πάνω στα χόρτα). Απαραίτητοτο υλικά για χρωματισμό επιφανειών.
—τα χρώματα, (στους χρωματικούς τόνους του δάσους - ανάλογα μετα είδη που υπάρχουν -, στις εποχές, στα χρώματα των φλοιών τωνκορμών, στο έδαφος, στα πεσμένα φύλλα). Απαραίτητο το υλικό γιασχέδιο και χρωματισμό.
αξιοποίηση
Τα αποτελέσματα της δραστηριότητας αυτής δείχνουν τον ανεξάντλητο πλούτο των μορφών και των δομών του δάσους, αλλά και της φαντα­σίας και της υποκειμενικής αντίληψης των παιδιών। Αυτό θα φανεί ακόμα περισσότερο με τη σύγκριση των ζωγραφικών έργων των παιδιών στην έκθεση που μπορεί να οργανωθεί στο σχολείο. 0 εκπαιδευτής προκαλεί συζήτηση σχετικά με τον τρόπο που εκφρά­στηκε το κάθε παιδί. προετοιμασία ι οργAνωση
Επιλογή των τοπίων και περιοχών, όπου τα παιδιά θα αναπτύξουν τη δραστηριότητά τους.
ΥΛΙΚΟ
Τα απαραίτητα υλικά για τη δραστηριότητα αυτή κλιμακώνονται από το απλό μολύβι και χαρτί μέχρι τα υλικά για πυρογραφία π.χ. Ανάλογα με τις δυνατότητες, τα παιδιά θα χρησιμοποιήσουν κάποια υλικά, τα οποία θα πρέπει να μάθουν να χρησιμοποιούν όσο γίνεται πιο σωστά.

Προσέγγιση του δάσους με τις αισθήσεις: Συλλογή μικροαντικειμένων
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
— Αναζήτηση και συλλογή αντικειμένων (μικρών ή πολύ μικρών)που είναι άξια παρατήρησης, διασκεδαστικά ή απλώς όμορφαπου συνήθως δεν τα προσέχουμε όταν περπατάμε στο δάσος.
-Έκθεση των μικροαντικειμένων που μάζεψαν τα παιδιά
σκοπός
—Άσκηση της παρατηρητικότητας.
—Συνειδητοποίηση και αισθητική προσέγγιση της ποικιλίας τωνμορφών στα μικρά ζώα και φυτά καθώς και στα ίχνη τους που υπάρχουν στη φύση.
διαδικασία
Κάθε παιδί επιλέγει μια διαδρομή στο δάσος και ψάχνει για μικρά αντι­κείμενα όμορφα ή ασυνήθιστα, π.χ. έντομα, φύλλα ή καρπούς μισοφαγω-μένους, μανιτάρια, εκφύματα, απορρίμματα μικρών ζώων, βλαστούς και φύλλα με ασυνήθιστο σχήμα, ρίζες ή κλαδιά με περίεργα σχήματα, πέ­τρες καλυμμένες με βρύα, όμορφους λειχήνες, κομματάκια από φλοιούς κτλ. Η συλλογή μεταφέρεται στην τάξη και εκτίθεται.
ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ
Ο εκπαιδευτής φροντίζει να μην ενοχλούνται ανώφελα τα ζώα και τα φυτά. Τα παιδιά ψάχνουν για τα μικροαντικείμενα κυρίως στο έδαφος, στη στρωμνή, στις ρίζες, κάτω από τους φλοιούς και τα φύλλα.
αξιοποίηση
Τα παιδιά χαίρονται παρουσιάζοντας στην τάξη τα ευρήματά τους, συγ­κρίνουν τα αντικείμενα που ανακάλυψαν και παρατηρούν τις διάφορες μορφές τους. Κατόπιν συζητούν πάνω σε διάφορα ερωτήματα σχετικά με τη φύση και το όνομα των αντικειμένων, την προέλευσή τους, το σχηματισμό τους...
Προσπαθούν επίσης να απαντήσουν σε σχετικά ερωτήματα ψάχνοντας στη βιβλιογραφία.
Τελικά τα ζώα που συλλέχθηκαν ζωντανά μεταφέρονται στο δάσος. Σκόπιμη είναι η δημιουργία ενός μόνιμου εκθετηρίου παρόμοιων αντι­κειμένων στην τάξη.
προετοιμασία - οργΑνωση
Επιλογή της περιοχής του δάσους (τα καθαρισμένα και συντηρημένα δάση δεν παρέχουν ευκαιρίες συλλογής ασυνήθιστων μικροαντικειμέ­νων). Τοποθέτηση τραπεζιών για την έκθεση.
ΥΛΙΚΑ
Πλαστικές σακούλες και μικρά κουτιά για τη μεταφορά στην τάξη των αντικειμένων। Τραπέζια για την έκθεση, ενδεχομένως ετικέτες που θα τοποθετηθούν δίπλα στα αντικείμενα.

Προσέγγιση του δάσους με τις αισθήσεις: Όσφρηση
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
— Διαπίστωση της ποικιλίας των οσμών που έχουν τα ζώα, τα φυτάκαι άλλα αντικείμενα που βρίσκονται στο δάσος.
σκοπός
—Συνειδητοποίηση της μεγάλης ποικιλίας και του πλούτου των οσμώντου δάσους.
—Κατάταξη των οσμών ανάλογα με την προέλευσή τους.
—Κατανόηση της σημασίας των οσμών για τις επικοινωνίες των ζώων.
—Συνειδητοποίηση της μειονεκτικότητας του ανθρώπου ως προς τηνόσφρηση, αλλά και της δυνατότητάς του να την αναπτύξει με τηνεξάσκηση.
. διαδικασία
Τα παιδιά, μέσα σε δασικές εκτάσεις κάθε μορφής, προσπαθούν να εντο­πίσουν τυπικές και χαρακτηριστικές οσμές, π.χ. το ρετσίνι, τα άνθη, τα φρούτα, τα μανιτάρια, τα φύλλα, τις βελόνες, τα κλαδάκια, τους φλοιούς των δέντρων, το χώμα και το φύλλωμα (ξερό ή βρεγμένο) κτλ.
ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ
Τα παιδιά, μόνα τους ή χωρισμένα σε ομάδες, αναζητούν όσο το δυνατό περισσότερες πηγές οσμών, ακόμα κι αυτές που καταρχήν δεν εκπέμ­πουν έντονη μυρουδιά. Η οσμή πολλών φύλλων, φλοιών και φρούτων δεν γίνεται εύκολα αντιληπτή, παρά μόνο αφού τα όργανα αυτά κοπούν, σχιστούν ή ξυστούν. Η οσμή του χώματος αλλάζει ανάλογα με το αν είναι ξερό ή βρεγμένο.
αξιοποίηση
Η αξιοποίηση της δραστηριότητας αυτής μπορεί να γίνει επιτόπου ή στην τάξη του σχολείου. Τα αντικείμενα που έχουν συλλεγθεί θα ανα­γνωριστούν και τα παιδιά θα προσπαθήσουν να εντοπίσουν τις διαφορές στην οσμή των αντικειμένων.
Ένα παιχνίδι που μπορεί να γίνει με την ευκαιρία αυτή είναι η αναγνώ­ριση, με κλειστά μάτια, του αντικειμένου ανάλογα με τη μυρουδιά του.
Ο εκπαιδευτής μπορεί να αναπτύξει το παιχνίδι όπως νομίζει, π.χ. χωρί­ζοντας τα παιδιά σε ομάδες και δίνοντας βαθμούς, ανάλογα με το πόσα αντικείμενα θα αναγνωρίζει κάθε ομάδα.
Μπορεί επίσης να γίνει η κατάταξη των αντικειμένων ανάλογα με την οσμή τους (ευχάριστη, δυσάρεστη, δυνατή, βαριά, ελαφριά κτλ.).
Θα πρέπει οπωσδήποτε να αποφευχθεί η σύγκριση μεταξύ οσμής και γεύσης ενός δασικού προϊόντος γιατί πιθανόν κάποιο από αυτά να είναι επιβλαβές για την υγεία των παιδιών.
προετοιμασία ι οργάνωση
Καμιά προκαταρκτική γνώση και προετοιμασία των παιδιών δεν είναι αναγκαία.
ΥΛΙΚΑ
Πλαστικές σακούλες και μπουκάλια για τη συλλογή και παρουσίαση των διαφόρων προϊόντων। Ενδεχομένως κάποιο βιβλίο για την αναγνώ­ριση των ειδών. Χαρτί και μολύβια για την κατασκευή ετικετών με το όνομα κάθε προϊόντος. Αν γίνει το παιχνίδι για την αναγνώριση των προϊόντων ανάλογα με τη μυρουδιά τους, θα χρειαστούν μαντίλια για το δέσιμο των ματιών.Ηλικία: 7 - 16 Διάρκεια: 1 ώρα Εποχή

Προσέγγιση του δάσους με τις αισθήσεις: Φωτογράφηση
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
— Περίπατος στο δάσος για τον Εντοπισμό θεμάτων για φωτογράφηση.
σκοπός
— Βλέπε τη δραστηριότητα «Προσέγγιση του δάσους με τις αισθήσεις:Ζωγραφική».
διαδικασία
Στην περιφέρεια ή το εσωτερικό δασικών εκτάσεων, τα παιδιά αναζη­τούν ενδιαφέροντα θέματα και τα φωτογραφίζουν.
ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ
Πριν από την εκδρομή στο δάσος, τα παιδιά χρειάζεται να εξοικειωθούν με τις φωτογραφικές μηχανές και να αποκτήσουν τις στοιχειώδεις τεχνι­κές γνώσεις της φωτογραφίας.
αξιοποίηση
Διοργάνωση μιας έκθεσης φωτογραφίας. Τα παιδιά μπορούν να συζητή­σουν για την επιλογή των θεμάτων καθώς επίσης και για τον τρόπο παρουσίασης των φωτογραφιών. Μερικές φωτογραφίες μπορεί να χρησι­μοποιηθούν ως εξώφυλλα στα τετράδια τους ή ως διακοσμητικά στοι­χεία στις τάξεις τους.
ΥΛΙΚΟ
Φωτογραφική μηχανή και ίσως διάφοροι φακοί και τρίποδα, φιλμ κτλ।

Προσέγγιση τον δάσους με τις αισθήσεις; Αναπαράσταση τον δασικού εδάφους
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
— Δημιουργία μιας μικρής επιφάνειας δασικού εδάφους στην τάξη.
σκοπός
—Συνειδητοποίηση, μέσων της εμπειρικής προσέγγισης, της σύστασηςκαι της ποικιλίας του δασικού εδάφους.
—«Ζωντανή» διακόμηση της τάξης και διαρκής υπενθύμιση των εντυ­πώσεων και παρατηρήσεων που έχουν αποκομίσει τα παιδιά σχετικάμε το θέμα «Δάσος».
διαδικασία
Κατά τη διάρκεια μιας εκδρομής, τα παιδιά θα συλλέξουν από το έδαφος τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό αντιπροσωπευτικών ή ιδιόμορφων προϊ­όντων και αντικειμένων. Στην τάξη τους, πάνω σε ένα τραπέζι ή μια σανίδα, θα προσπαθήσουν να αναπαραστήσουν το έδαφος, όπως το πα­ρατήρησαν στην εκδρομή.
ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ
Οι ομάδες αποτελούνται από διαφορετικούς αριθμούς παιδιών, ανάλογα με την ηλικία τους. Εάν τα παιδιά το επιθυμούν, η αναπαράσταση του εδάφους μπορεί να εκτεθεί επί μακρό χρονικό διάστημα. Μπορεί επίσης να γίνει προσπάθεια να φυτρώσουν και διάφορα φυτά, οπότε τα δείγματα πρέπει να τοποθετηθούν πάνω σε στρώμα από χώμα που θα βρίσκεται σε κάποιο δοχείο ή πλαστική λεκάνη, για παράδειγμα. Οι διαφορετικές ομάδες παιδιών μπορούν να δημιουργήσουν αναπαραστάσεις επιφά­νειας εδαφών που προέρχονται από διαφορετικά δάση.
αξιοποίηση
Οι βασικοί στόχοι αυτής της δραστηριότητας επιτυγχάνονται με την ίδια την εργασία για τη δημιουργία της αναπαράστασης. Ο εκπαιδευτής προκαλεί διάφορες συζητήσεις και σκέψεις στα μικρά παιδιά συγκρίνον­τας τις διαφορετικές αναπαραστάσεις και επιμένοντας σε σημεία, όπως ο ρόλος διαφόρων παραμέτρων - φως, κλίση εδάφους, νερό κτλ. - της δημιουργίας και διατήρησης του δασικού εδάφους.
προετοιμαΣια / οργάνωση
—Επιλογή των περιοχών που προσφέρονται για τη συλλογή δειγμάτων.
—Προετοιμασία των επιφανειών (τραπέζι, σανίδια, δοχεία), όπου θα γί­νει η αναπαράσταση.
ΥΛΙΚΟ
Πλαστικές σακούλες, πλαστικά δοχεία (λεκάνες) και ενδεχομένως βι­βλία για αναγνώριση διαφόρων ειδών που θα βρεθούν στα δείγματα εδάφους.

Ηλικία:
Ν
-7-
13
Διάρκεια:
1
1/2
ώρα
Εποχή:
Α. κ,Φ

Προσέγγιση του δάσους με τις αισθήσεις: Αφή
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
— Εμπειρία της υφής διάφορων αντικειμένων του δάσουςμε την αφή και την ψηλάφηση.
σκοπός
—Εξοικείωση της αφής με την ποικιλία των μορφών και των σχημάτωνπου συναντάμε στη φύση.
—Εξάσκηση της αφής.
—Εξάσκηση της ικανότητας για νοητική αναπαράσταση μιας φόρμαςμε την αφή (βλέπω αγγίζοντας).
—Αναγνώριση διαφόρων υλικών με την αφή.
διαδικασία
Παιχνίδι α) Μικρές ομάδες παιδιών συλλέγουν στο δάσος διάφορα υλι­κά όπως, πέτρες, άμμο, υγρό χώμα, κομμάτια φλοιού, φύλλα, καρπούς, βρύα, σαλιγκάρια κτλ. και τα τοποθετούν σε κουτιά σκεπασμένα με ύφα­σμα.
Περνώντας το χέρι από μια τρύπα (βλ. σχήμα) μπορούν να ψηλαφούν τα αντικείμενα.

Ηλικία:
7-
16

Διάρκεια:
1
1/2
ώρα
Εποχή:
Α,
K
Φ, Χ


Άνοιγμα απ' όπου περνάει τo xχέρι
Ετικέτα
Ύφασμα κάλυψης του ανοίγματος
Άνοιγμα στο κιβώτιο







Παιχνίδι β) Τα παιδιά ψηλαφούν τους φλοιούς μερικών δένδρων του δάσους και κατόπιν οδηγούνται με μάτια κλειστά ή καλυμμένα από το ένα δένδρο στο άλλο. Ψηλαφούν τους φλοιούς προσπαθώντας να αναγνωρίσουν τα αντίστοιχα δένδρα.
Παιχνίδι γ) Στα παιδιά μοιράζονται καρτέλες όπου περιγράφονται οι ιδιαιτερότητες του φλοιού κάθε δένδρου, όπως π.χ. λείος, ανώμαλος, με κάθετες ρωγμές, καλυμμένος με βρύα, υγρός, ξηρός κτλ. Τα παιδιά τοποθετούν τις καρτέλες σε δένδρα που παρουσιάζουν τις ιδιαιτερότη­τες αυτές.
Παιχνίδι δ) Ομάδες παιδιών συλλέγουν φύλλα διαφορετικών δένδρων και θάμνων και τα ταξινομούν σύμφωνα με κριτήρια, όπως π.χ. μαλακό, σκληρό, μετάξινο, με νεύρα, λείο, λεπτό, παχύ, σαρκώδες κτλ. Παιχνίδι ε) Τα παιδιά κάνουν περίπατο με γυμνά πόδια στο δάσος και περιγράφουν γραπτά τις ιδιαιτερότητες του εδάφους, π.χ. υγρό, ξηρό, κρύο, ζεστό, ελαστικό, μαλακό, σκληρό, πετρώδες, λείο κτλ. Παιχνίδι , στ) Ψηλαφούν ένα μικρό αντικείμενο από αυτά που βρίσκονται κρυμμένα στα κουτιά και σχεδιάζουν το σχήμα του με το άλλο χέρι.
ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ
Στο παιχνίδι α) Επιμονή στις διαφορές: Τα παιδιά αγγίζουν μεμονωμένα αντικείμενα, π.χ. έναν καρπό, αλλά και πιο μεγάλες ποσότητες κάποιου υλικού, όπως π.χ. πεσμένα φύλλα. Να μη χρησιμοποιούνται αντικείμενα που θα μπορούσαν να τραυματίσουν παιδιά ή ζώα. Οργανώνονται παι­χνίδια με αινίγματα μεταξύ των ομάδων.
Στο παιχνίδι δ) Παραλλαγές: Τα φύλλα τοποθετούνται καθένα ξεχωρι­στά πάνω σε λευκές κόλλες - απλά χαρτιά। Χρησιμοποιώντας ανάλογα επίθετα, τα παιδιά σημειώνουν για κάθε φύλλο το ή τα αντίστοιχα χαρα­κτηριστικά του.Στο παιχνίδι ε) Διεύρυνση: Τα παιδιά έρχονται σε επαφή με το δασικό έδαφος ξαπλώνοντας και ψηλαφώντας το με τα χέρια. Πειραματίζονται με τις διαφορές της ευαισθησίας στο σώμα τους τοποθετώντας μικρά αντικείμενα στην παλάμη τους, στο πάνω μέρος του χεριού, στα μάγου­λα, στα μπράτσα.
Στο παιχνίδι στ) Διεύρυνση: Τα παιδιά αναζητούν αντιστοιχίες με γεω-μετρικά σχήματα στα αντικείμενα του δάσους
αξιοποίηση
Στο παιχνίδι α) Τα παιδιά εκφράζουν τις εντυπώσεις τους με λέξεις (φόβος, τρόμος, ενόχληση, αηδία, ευχαρίστηση κτλ.). Περιγράφουν προφορικά τις ιδιαιτερότητες των αντικειμένων. Αναγνωρίζουν τα αντι­κείμενα με το όνομά τους.
Στο παιχνίδι γ) Οι λύσεις θα ελεγχθούν από το σύνολο των παιδιών, θα ονομαστούν τα δένδρα και θα αφαιρεθούν οι καρτέλες. Στο παιχνίδι δ) Συζητούνται τα αποτελέσματα στην τάξη. Στο παιχνίδι ε) Τα παιδιά περιγράφουν τις εντυπώσεις τους.
προετοιμασία / οργάνωση
Για το παιχνίδι α) Χάρτινα κουτιά (30x30x30 εκ. περίπου ή και μεγα­λύτερα) που μπορούν να τα προμηθεύσουν τα ίδια τα παιδιά. Μετατρο­πή των κουτιών σύμφωνα με το σχήμα στη σελίδα αυτή. Για το παιχνίδι β) Αναγνώριση της κατάλληλης περιοχής του δάσους. Για το παιχνίδι γ) Αναγνώριση της περιοχής του δάσους. Καρτέλες με τα χαρακτηριστικά επίθετα.
Για το παιχνίδι δ) Αναγνώριση της περιοχής του δάσους. Καταγρά-φονται τα φυτικά είδη (θάμνοι και δένδρα) καθώς και οι ιδιαιτερότητες των φύλλων. Κατάλογος επιθέτων.
Για το παιχνίδι στ) Τοποθέτηση των αντικειμένων στα κουτιά. Αντι­στοιχεί ένα κουτί σε κάθε παιδί.
ΥΛΙΚΑ
α) Πλαστικοί σάκοι και χάρτινα κουτιά, ψαλίδι ή μαχαίρι, ύφασμα,
μολύβια.
β) Ύφασμα για να καλυφθούν τα μάτια, γ) Καρτέλες.
δ) Κόλλες λευκού χαρτιού, ε) Μπλοκ σημειώσεων, φόρμα γυμναστικής, στ) Χάρτινο κουτί (βλέπε παραπάνω), αντικείμενα.

ΚΑΘΕ ΔΕΝΔΡΟ ΕΧΕΙ ΤΗ ΔΙΚΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ

Κάθε δένδρο έχει τη δική του προσωπικότητα
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
—Επιλογή περιορισμένου αριθμού ειδών δένδρων και ατόμων απόκάθε είδος για τη μέτρηση του ύψους τους και τη σχεδίαση τουςυπό κλίμακα.
—Περιγραφή της μορφής της φυλλωσιάς, της ηλικίας, των ιδιαίτερωνχαρακτηριστικών τους και του χώρου όπου αναπτύσσονται.
—Ερμηνεία του τρόπου ανάπτυξης του δένδρου σε σχέση με το περι­βάλλον του.
σκοπός
—Γνωριμία και χαρακτηρισμός των ατομικών χαρακτηριστικών τωνδένδρων με τη ζωγραφική, τη μέτρηση και την περιγραφή,
—Συνειδητοποίηση του ρόλου που παίζει το περιβάλλον στην αρχιτεκτονική του δένδρου (μορφολογικά χαρακτηριστικά της ανάπτυξήςτου).
—Ανάπτυξη της παρατηρητικότητας.
διαδικασία
Τα παιδιά επιλέγουν για μελέτη ορισμένα δένδρα, π.χ. πεύκο, οξιά, έλατο, βελανιδιά. Κάθε ομάδα παιδιών θα αναλάβει να μελετήσει τα χαρακτηριστικά ενός δένδρου (βλ. συμπληρωματικό έντυπο).
Το δάσος δεν πρέπει να είναι ιδιαίτερα πυκνό, ώστε η σιλουέτα των δένδρων να περιγράφεται καλά στις ζώνες που θα επιλεγούν, για να διευκολυνθούν τα παιδιά στις μετρήσεις που θα κάνουν.
Τα παιδιά περιγράφουν συστηματικά τις περιοχές που επέλεξαν, με τρό­πο ώστε να μπορέσουν να βγάλουν συμπεράσματα για τις σχέσεις του δένδρου με το περιβάλλον του, οι οποίες επηρεάζουν την αρχιτεκτονική και την ανάπτυξή του. Σημειώνουν π.χ. το είδος (ή τα είδη), το ύψος και την ηλικία των δένδρων που γειτονεύουν άμεσα με το δείγμα τους, τις αποστάσεις μεταξύ του δείγματος και των γειτονικών δένδρων κτλ.
Κάθε επιλεγμένο δένδρο-δείγμα σχεδιάζεται υπό κλίμακα στο ειδικό πλαίσιο του συμπληρωματικού εντύπου και σημειώνονται το ύψος του και οι διαστάσεις της φυλλωσιάς του. (Το ύψος του θα μετρηθεί σύμφω­να με τη μέθοδο που περιγράφεται παρακάτω. Η ηλικία του εκτιμάται με τη βοήθεια του σχετικού πίνακα). Γίνονται επίσης συμπληρωματικές παρατηρήσεις σχετικά με το είδος, τον τύπο, το χρώμα του φλοιού του κορμού του δένδρου. Περιγράφεται - εάν είναι δυνατό - το σύστημα και η μορφή των ριζών του.
ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ
Ομάδες των 3 παιδιών προσφέρονται ιδιαίτερα για την εκτέλεση αυτής της δραστηριότητας.
Για να μην χαθεί χρόνος για την επιλογή των δένδρων κατά τη διάρκεια της δραστηριότητας, καλό είναι να έχουν επιλεγεί τα δένδρα από τον εκπαιδευτή πριν από την έναρξή της.
Για την καλύτερη σχεδίαση των δένδρων υπό κλίμακα, καλό είναι το συμπληρωματικό έντυπο να συνοδεύεται από χαρτί «μιλλιμετρέ» ή χαρ­τί με τετραγωνάκια.
Μέτρηση του ύψους: βλέπε σχήμα Ι (πίσω σελίδα). Η εκτίμηση του ύψους του δένδρου γίνεται με τη βοήθεια ενός ραβδιού που έχει συγκεκριμένες διαστάσεις. Το ραβδί αποτελείται από τρία τμή­ματα: τη λαβή, το τμήμα αγ μήκους 8 εκατ. και το τμήμα γβ μήκους 80 εκατοστών.
Το παιδί, κατά τη διάρκεια της μέτρησης, κρατά το ραβδί με το χέρι του τεντωμένο στο ύψος του στήθους. Αναζητά ένα σημείο, από το οποίο μπορεί να δει όλο το δένδρο (από το έδαφος ώς την κορυφή του) χωρίς να παρεμβάλλονται εμπόδια, με τρόπο ώστε οι ευθείες βΒ και αΑ να περνούν αντίστοιχα από την κορυφή (σημείο Β) και τη βάση του δένδρου (σημείο Α) (βλέπε προσεκτικά το σχήμα).

ΤΟ ΔΑΣΟΣ ΤΟΥ ΑΥΡΙΟ

Το Δάσος τον αύριο
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
— Καταγραφή των δασικών ειδών σε επιφάνειες φυσικής αναγέννησηςή τεχνητής αναδάσωσης.
σκοπός
—Γνωριμία με τις μεθόδους και τα προβλήματα της δασικής οικονο­μίας.
—Αναγνώριση των φυτών.
διαδικασια
Ο εκπαιδευτής επιλέγει μια περιοχή με δασικές εκτάσεις, όπου παρατη­ρείται αναγέννηση του δάσους είτε με φυσική διαδικασία είτε ύστερα από αναδάσωση. Τα παιδιά χωρίζονται σε ομάδες των 2-3 ατόμων και κάνουν έναν περίπατο ακολουθώντας ένα προδιαγεγραμμένο δρομολό­γιο στην επιλεγμένη περιοχή. Στόχος τους είναι να περιγράψουν τις επιφάνειες αναγέννησης που θα συναντήσουν:
—Χαρακτηριστικά της επιφάνειας
—Είδη δένδρων
—Ποσοστιαία κάλυψη από κάθε είδος
—Ύψος των δενδρυλλίων
—Φυσική ή τεχνητή αναγέννηση
—Ίχνη βόσκησης
— Τυχόν μέτρα που υπάρχουν για την προστασία των δενδρυλλίων.Τα στοιχεία αυτά τα καταγράφουν στο συμπληρωματικό έντυπο αυτήςτης δραστηριότητας.
ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ
Οι επιφάνειες επιλέγονται τυχαία (όπως τις συναντούν τα παιδιά στη διάρκεια του περιπάτου τους). Τα παιδιά δεν ασχολούνται με πολύ μι­κρές ή πολύ μεγάλες επιφάνειες (περισσότερο από 500 μ3) για λόγους οικονομίας χρόνου. Επίσης αποφεύγουν επιφάνειες αναγέννησης, όπου τα δένδρα ξεπερνούν το ύψος ενός ανθρώπου. Προσέχουν, ώστε να μην προκαλέσουν βλάβες στα νεαρά φυτά και στις εγκαταστάσεις προ­στασίας (π.χ. φράχτες, συρματοπλέγματα).
Υπολογίζεται ότι μια ομάδα μπορεί να ασχοληθεί με 2-4 επιφάνειες την ώρα. Τα παιδιά αρχίζουν αναγνωρίζοντας τα φυτά που αναπτύσσονται και ύστερα προσπαθούν να αντιληφθούν αν η αναγέννηση είναι φυσική ή τεχνητή, με κριτήρια τις ηλικίες των δένδρων (ομήλικα σημαίνει ανα­δάσωση, διάφορες ηλικίες σημαίνει φυσική αναγέννηση) και την κατα­νομή τους στο χώρο (τυχαία σημαίνει φυσική αναγέννηση και οργανω­μένη σημαίνει αναδάσωση).
Η ομάδα εργασίας ασχολείται επίσης με τα ίχνη της βόσκησης και την αποτελεσματικότητα των μέτρων προστασίας - εάν υπάρχουν. Στο έντυ­πο θα συμπληρώσουν τα στοιχεία τα σχετικά με την ένταση της βόσκη­σης και την έκταση των ζημιών που προκαλεί.
αξιοποιηση
Τα παιδιά θα πρέπει να αναγνωρίσουν σε κάθε επιφάνεια το είδος ή τα είδη που ενδιαφέρουν τη δασική εκμετάλλευση. Η συζήτηση των αποτελεσμάτων της δραστηριότητας θα περιστραφεί στα εξής θέματα:
—Ποιες επεμβάσεις στις αναγεννώμενες επιφάνειες προβλέπονται γιατο μέλλον;
—Ποιες δυσκολίες πρέπει να ξεπεράσει ο δασικός, ώστε να επιτύχειτους στόχους προστασίας και εκμετάλλευσης που έχει θέσει;
—Με ποια κριτήρια επιλέγει ένα είδος για αναδάσωση στις συγκεκριμένες συνθήκες της περιοχής;
—Ποια είναι τα είδη που φαίνεται ότι προτιμώνται από τους δασικούςκαι ποια η μορφή του μελλοντικού δάσους της περιοχής;
προετοιμασια / οργανωση
Επιλογή των περιοχών και των δρομολογίων περιπάτου. Πιθανός συν­δυασμός της δραστηριότητας αυτής με τη δραστηριότητα «Εκδρομή με τον Δασάρχη: Η διαχείριση του Δάσους».
ΥΛΙΚΟ
Βιβλία αναγνώρισης των φυτών, συμπληρωματικό έντυπο, γραφική ύλη, ενδεχομένως χάρτης της περιοχής.

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΥΦΗΣ ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ: ΟΙΚΟΤΟΝΟΣ

Οικολογική σημασία της παρυφής του δάσους: Οικοτόνος
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
—Αναγνώριση των φυτών και ποσοτική εκτίμηση της συμμετοχήςκάθε είδους σε διάφορους τύπους οικοτόνων.
—Παρουσίαση της ποσοστιαίας κάλυψης κάθε δασικού ορόφου με τημορφή διαγράμματος.
—Σύγκριση διαφόρων τύπων παρυφών δάσους ως προς την οικολογικήτους αξία.
σκοπός
—Αναγνώριση των φυτών της χλωρίδας των παρυφών (των οικοτό­νων).
—Εκτίμηση της οικολογικής σημασίας της παρυφής του δάσους χάρησε τυπικά κριτήρια και
—Χρησιμοποίηση απλών στατιστικών μεθόδων για την περιγραφή καιμελέτη μιας φυτικής κοινότητας.
διαδικασία
Ο εκπαιδευτής βοηθάει τα παιδιά να επιλέξουν τύπους παρυφών (οικο­τόνων), όσο το δυνατό διαφορετικούς, ως προς την ποικιλότητα κάθε είδους και την πολυπλοκότητα της κάθετης δομής (διάφοροι όροφοι). Κάθε ομάδα εργασίας (4-5 παιδιά) αναλαμβάνει να μελετήσει μια ζώνη: το μήκος της πρέπει να είναι 10 μέτρα, ενώ το πλάτος της θα κυμαίνεται ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες της κάθε μιας. Τα παιδιά αναγνωρίζουν, αν είναι δυνατό, όλα τα είδη της μελετώμενης ζώνης (εάν η αναγνώριση του είδους ενός φυτού είναι δύσκολη, τα παιδιά μπορούν να αρκεστούν στην αναγνώριση του γένους).
Επίσης, τα παιδιά εκτιμούν ποσοτικά τη συμμετοχή των διαφόρων φυτών (ποσοστό φυτοκάλυψης) και συμπληρώνουν το συμπληρωματικό έντυπο 1. Με βάση τα στοιχεία αυτά, κατασκευάζουν το διάγραμμα ορόφωσης, λαμβάνοντας υπόψη την ποσοστιαία κάλυψη του ορόφου των βρύων και των ποών, των θάμνων και των δένδρων (δύο όροφοι: νεαρά και ανεπτυγμένα δένδρα).
ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ
Οι επιφάνειες (ζώνες) των παρυφών που μελετούν τα παιδιά, πρέπει να επιλεγούν εκ των προτέρων. Σκόπιμο είναι να χρησιμοποιήσουν το συμπληρωματικό έντυπο 2, στο οποίο αναφέρονται χαρακτηριστικά εί­δη φυτών καθώς και ενδείξεις για το ρόλο τους ως χώρου τροφής και προστασίας της πανίδας. Τα ποσοτικά στοιχεία της συμμετοχής κάθε είδους στην κοινότητα της παρυφής του δάσους αναγράφονται στο συμ­πληρωματικό έντυπο 1.
αξιοποίηση
Οι παρυφές που μελετήθηκαν θα συγκρίνονται μεταξύ τους: ως προς την ποικιλότητα των ειδών, την κάθετη δομή τους, την οικολογική ση­μασία τους για τα ζώα (νεκταριφόρα φυτά, φυτά-καταφύγια, φυτά-πηγές τροφής για πουλιά και μεγάλα θηλαστικά). Η συζήτηση θα περιστραφεί στα εξής θέματα:
—Γιατί ο\ παρυφές με μικρή ποικιλία φυτών έχουν μικρή οικολογικήαξία;
—Πώς μπορεί να αποκατασταθεί ο πλούτος (ποικιλία) τέτοιων σχηματισμών;
—Πού αλλού απαντώνται σχηματισμοί με οργανωμένη κάθετη δομήμε υψηλή οικολογική αξία;
Τα θέματα αυτά μπορούν να αποτελέσουν επίσης αντικείμενο συζήτη­σης με τον Δασάρχη (βλ. δραστηριότητα: «Συνέντευξη με τον Δασάρ­χη») ή με αγρότες που τα κτήματά τους συνορεύουν με το δάσος.
προετοιμασια / οργανωση
Οι ζώνες μελέτης προ-επιλέγονται. Αναλύεται ο τρόπος συμπλήρωσης του συμπληρωματικού εντύπου και κατασκευής του διαγράμματος ορόσε φωτοτυπίες.
ΥΛΙΚΟ
Σχοινί ή ιμάντας 10 μέτρων. Ιμάντας για οριοθέτηση της ζώνης. Οδηγοί αναγνώρισης των φυτών. Συμπληρωματικά έντυπα.
Τα φυτά που απαντώνται στις παρυφές των δασών (ζώνες των οικοτό­νων) αποτελούν σημαντικές πηγές τροφής και χώρους προστασίας πολλών κατηγοριών ζώων. Ο κατάλογος που ακολουθεί είναι ενδεικτι­κός και αναφέρεται κυρίως σε δασικούς σχηματισμούς.
Α. Μέλισσες
Τα φυτά που παρέχουν τροφή στην κατηγορία αυτή των εντόμων μπο­ρούν να χωριστούν σε φυτά-πηγές νέκταρ και σε φυτά-πηγές γύρης, α. Νέκταρ: Ιτιά, Κράταιγος, Ράμνος, Φιλύρα, Σορβιά, Βάτος, Σφενδά-μια. β. Γύρη: Ιτιά, Σορβιά, Βάτοι, Σφενδάμια, Φτελιά.
Β. Πουλιά
α. Φυτά που προσφέρουν καταφύγιο:
Κράταιγος, Λονίκερα, χαμηλές συστάδες Ερυθρελάτης, Ράμνος,
Κληματίδες, Αγριόκεδροι, Θαμνοκυπάρισσα. β. Φυτά που προσφέρουν τροφή:
• Ξηροί καρποί: Φράξος, Σημύδα, Κλήθρα, Φουντουκιά, Καρυδιά,
Οξυά, Βελανιδιές (Πουρνάρι, Αργυά), Πεύκη.
• Δρύπες (σαρκώδεις καρποί): Κυνοροδή, Κουφοξυλιά, Ανδριανός(Σαμπούκοι), Κληματσίδα, Σορβιά, Μυρτολιά, Κρανιές, Ράμνοι, Ευ­ώνυμος.
Γ. Θηλαστικά
(Ελάφια, λαγοί, άγρια κατσίκια κτλ.):
• Βόσκηση: Βελανιδιές, Φράξος, Γαύρος, Σφενδάμη, Γιδοϊτιά, Αγριό-λευκα κτλ.
• Οικοτόνος ονομάζεται η μεταβατική ζώνη που συνδέει δύο διαφορετικές βιοκοινότητες. Η ζώνη αυτή, που είναι αρκετά ετερογενής, είναιπλουσιότερη ως προς την ποικιλότητα των ειδών της χλωρίδας καιτης πανίδας από τις δυο βιοκοινότητες ξεχωριστά.
• * Πολυάριθμα φυτά της μακείας βλάστησης και των φρυγανικών συστημάτων αποτελούν σημαντικές πηγές γύρης και νέκταρ για τα έντο­μα।

Οικολογική σημασία του οικοτόνου
Συμπληρωματικό έντυπο 2ο μέρος
Διάγραμμα στρωμάτωσης: Εκτιμήστε το ποσοστό φυτοκάλυψης των ορόφων των Βρύων και των Ποών, των Θάμνων και των Δένδρων (μικρών Δ1 και μεγάλων Δ2).
Παράδειγμα
20
40
100%

ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ

Αναγέννηση του Δάσους
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
Συλλογή σπερμάτων (σπόρων) και διαδικασία φύτρωσης σε ελεγχόμενες συνθήκες.
σκοπός
—Γνωριμία με τα διάφορα στάδια του σχηματισμού των καρπών, τωνσπερμάτων και των φυταρίων των δένδρων του δάσους.
—Προσέγγιση και μελέτη της φύτρωσης των σπόρων και της αναπαρα­γωγής των δένδρων.
διαδικασια
Κατά τη διάρκεια μιας εκδρομής, τα παιδιά συλλέγουν τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό καρπών και σπερμάτων από διάφορα είδη δένδρων του δάσους και αναγνωρίζουν τα δείγματα τους επί τόπου. Στην περίπτωση που θα συλλέξουν τα δείγματα από το έδαφος, θα κά­μουν την αναγνώριση συγκρίνοντάς τα με καρπούς που βρίσκονται πά­νω στα δένδρα κοντά στο σημείο συλλογής. Τα δείγματα (καρποί, σπέρ­ματα) τοποθετούνται σε μικρούς πλαστικούς σάκους, οι οποίοι φέρουν το όνομα του είδους. Παράλληλα, γίνεται συλλογή επαρκών ποσοτήτων δασικού χούμου, που τοποθετείται σε πλαστικούς σάκους. Στην τάξη (ή στο σπίτι), τα παιδιά οργανώνουν μόνα τους το χώρο και την εγκατάσταση του πειράματος της φύτρωσης των σπερμάτων. Τα σπέρματα φυτεύονται σε μικρά γλαστράκια, τα οποία φέρουν το όνο­μα του είδους του φυτού και είναι γεμισένα με ένα μείγμα που περιέχει 50% δασικό χούμο (κοσκινισμένο) και 50% λεπτή άμμο. Η επιφάνεια του μείγματος σκεπάζεται με ένα λεπτό στρώμα σκέτης άμμου, το πάχος του οποίου ποικίλει από μερικά χιλιοστά - σε περίπτωση μικρών σπερ­μάτων - έως 1 εκατοστό, για τα μεγαλύτερα σπέρματα. Τα σπέρματα (τουλάχιστον 10 ανά είδος) τοποθετούνται σε κανονικές αποστάσεις με­ταξύ τους (μερικά εκατοστά). Στην ετικέτα κάθε γλάστρας, εκτός από το όνομα του είδους, τα παιδιά γράφουν τον αριθμό των σπερμάτων που φύτεψαν. Τα παιδιά υγραίνουν τα γλαστράκια καθημερινά με τη βοήθεια ψεκαστήρα παρόμοιου με αυτόν που χρησιμοποιούμε στο σιδέ­ρωμα. Επίσης, τα παιδιά γράφουν σε τετράδιο, 2 φορές την εβδομάδα, τις παρατηρήσεις τους σχετικά με την πρόοδο της φύτρωσης και της ανάπτυξης των μικρών φυτών.
ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ
Η συλλογή των καρπών και των σπερμάτων πρέπει να γίνει κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου: το πρώτο δεκαπενθήμερο του Οκτώβρη είναι μια καλή εποχή για τη συλλογή δειγμάτων ικανών να φυτρώσουν. Κατά τη διάρκεια του ποτίσματος, πρέπει να αποφεύγεται η παροχή μεγάλης ποσότητας νερού, ώστε τα σπέρματα να μην «κολυμπάνε» στο νερό. Στόχος του ποτίσματος είναι να παραμένουν τα σπέρματα σε υγρό περιβάλλον.
Η καλύτερη θερμοκρασία για τη φύτρωση είναι 15-20° Ο, δηλαδή όση είναι η μέση θερμοκρασία ενός δωματίου. Οι γλάστρες πρέπει να βρί­σκονται σε φωτεινό μέρος, κυρίως αφού φυτρώσουν οι σπόροι και έχουν εμφανιστεί τα μικρά φυτά.
Ανάλογα με το είδος, τα πρώτα αποτελέσματα θα φανούν μετά από μια βδομάδα έως ένα μήνα. Κατά συνέπεια η συνολική διάρκεια του πειράματος είναι περίπου 2-3 μήνες.
Είναι προτιμότερο κάθε ομάδα παιδιών (3-4 άτομα) να αναλάβει το ή τα δικά του είδη και να είναι υπεύθυνη για το πείραμα από την αρχή ώς το τέλος της δραστηριότητας.
αξιοποιηση
Τα αποτελέσματα των πειραμάτων - όπως θα έχουν ταξινομηθεί στο
βιβλίο - παρουσιάζονται από κάθε ομάδα στο σύνολο της τάξης και
συζητιούνται.
Ο εκπαιδευτής καθοδηγεί τα παιδιά να αναζητήσουν τις πιθανές αιτίες της αποτυχίας του πειράματος (μερική ή πλήρης έλλειψη φύτρωσης σε ορισμένα είδη) ανάμεσα στους παρακάτω παράγοντες που δεν αφο­ρούν στις συνθήκες διεξαγωγής του πειράματος: συλλογή των σπερμά­των σε ακατάλληλη εποχή - μη ώριμα σπέρματα - βλάβες που έχουν προκληθεί από σπερματοφάγα έντομα ή μικρά ζώα, λήθαργος των σπερ­μάτων.
Με τους μικρούς βλαστούς μπορεί να δημιουργηθεί ένα φυτολόγιο. Τα παιδιά μπορούν να φυτέψουν επίσης ορισμένα από αυτά στον κήπο ή στην αυλή του σχολείου ή του σπιτιού.
προετοιμασια / οργανωση
—Επιλογή περιοχών, όπου μπορεί να γίνει συλλογή καρπών.
—Αγορά των μικρών γλαστρών και της άμμου.
—Προετοιμασία του χώρου, όπου θα τοποθετηθούν οι γλάστρες.
ΥΛΙΚΟ
Πλαστικές σακούλες (μικρές ή μεγάλες), μικρές γλάστρες, ψεκαστήρας (για σίδερο), γραφική ύλη για ετικέτες.

Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΜΕΝΟΥ ΔΑΣΟΥΣ

Η αναγέννηση του καμένου δάσους
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
—Παρατήρηση των τρόπων (βιολογικών διαδικασιών), με τουςοποίους τα φυτά αναγεννώνται, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, μετάαπό τη φωτιά.
—Συνειδητοποίηση του ρόλου που παίζουν τα μη εύκολα αναγνωρίσι­μα ή και ορατά όργανα των φυτών στην αναγέννηση ενός καμένουδάσους.
σκοπός
Η συνειδητοποίηση της δυνατότητας αναγεννήσεως που έχει ο κατε­στραμμένος από φωτιά φυτικός σχηματισμός (π.χ. δάση, θαμνώδεις εκ­τάσεις) εάν η περιοχή δεν υποστεί περαιτέρω πλήγματα, π.χ. υπερβόσκηση.
διαδικασια / μεθοδολογια
Τα παιδιά, χωρισμένα σε ομάδες 2-3 ατόμων, κάνουν ένα περίπατο στον καμένο φυτικό σχηματισμό προσπαθώντας να παρατηρήσουν διάφορα φυτικά είδη και να εντοπίσουν τα όργανα των φυτών που έχουν δη­μιουργηθεί μετά τη φωτιά. Κάθε ομάδα επιλέγει 4-5 είδη και περιγράφει τα καινούρια πράσινα όργανα που έχουν εμφανιστεί πάνω στους καμέ­νους κορμούς: τύπος του οργάνου (κλαδί, φύλλα κτλ.), σημείο εμφάνι­σης του οργάνου (π.χ. βάση του (φυτού, κορμός), διαστάσεις του οργά­νου κτλ.
αξιοποιηση
Οι ομάδες εργασίας παρουσιάζουν το σύνολο των παρατηρήσεων τους. Ο εκπαιδευτής, κατά τη διάρκεια της συζήτησης, κατευθύνει τη σκέψη των παιδιών στα εξής θέματα: στη διαπίστωση της δυναμικής του φυτι­κού σχηματισμού, δηλαδή στη δυνατότητά του να αναγεννηθεί μετά τη φωτιά, και στην ταχύτητα του φαινομένου. Για το δεύτερο θέμα, είναι απαραίτητο να είναι γνωστή η ημερομηνία της φωτιάς. Η εξέταση των παρατηρήσεων των παιδιών ως προς το είδος του φυτικού σχηματισμού (δάσος, θαμνώδης έκταση κτλ.), τα φυ­τικά είδη και το χρόνο μετά τη φωτιά θα δώσει μια ευρύτερη εικόνα της δυναμικής του καμένου δάσους.
ΥΛΙΚΟ
Γραφική ύλη.
Ηλικία: 10 - Ε Διάρκεια: 2 ώρες Εποχή: Α, Κ, Φ

ΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΦΥΛΛΩΝ

Πτώση των φύλλων
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
-Προσεκτική παρατήρηση των διαδοχικών σταδίων της πτώσης των φύλλων.
— Σύγκριση της πτώσης των φύλλων διαφορετικών δένδρων ή θάμνωνσε διαφορετικές χρονικές στιγμές.
σκοπος
Προώθηση της γνώσης των ειδών και ανάπτυξη της παρατηρητικότη­τας.
διαδικασια
Κάθε ομάδα εργασίας ασχολείται με την παρατήρηση τεσσάρων δέν­δρων ή τεσσάρων θάμνων από τα είδη που είναι διαδεδομένα στην πε­ριοχή. Τα είδη αυτά πρέπει να είναι γνωστά στα παιδιά από παλιότερες δραστηριότητες. Σε δύο εκδρομές ή περιπάτους στο δάσος, σε διάστημα δύο έως τεσσάρων εβδομάδων, τα παιδιά πρέπει να εκτιμήσουν τα παρα­κάτω στοιχεία:
—Ποσότητα των φύλλων που παραμένουν πάνω στα δένδρα που έχουνδιαλέξει για παρατήρηση.
—Χρώμα των φύλλων που είναι πάνω στα δένδρα και αυτών που έχουνπέσει στο έδαφος.
Συλλέγουν δείγματα από τα φύλλα αυτά και τα παραδίδουν στον εκπαι­δευτή, ο οποίος τα βοηθάει να κάνουν κι άλλες παρατηρήσεις. Τα παιδιά σημειώνουν τις σημαντικές διαφορές που παρατηρούνται στο Φαινόμενο της πτώσης των φύλλων, π.χ. μεταξύ νέων και γέρικων δέν­δρων, δένδρων του εσωτερικού του δάσους και δένδρων της παρυφής του, καθώς και μεταξύ υγιών και άρρωστων δένδρων.
ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ
Η πρώτη εκδρομή ή περίπατος πρέπει να πραγματοποιηθεί αμέσως μετά την έναρξη της περιόδου πτώσης των φύλλων. Η επιλογή των δένδρων ή των θάμνων γίνεται ανάλογα με τα είδη που υπάρχουν στην περιοχή του κάθε σχολείου. Η δραστηριότητα αυτή μπορεί κάλλιστα να γίνει επίσης σε πάρκα και κήπους.
Διαφορετικές ομάδες παιδιών μπορούν να ασχοληθούν με τα ίδια είδη σε διαφορετικά σημεία του δάσους και να συγκρίνουν κατόπιν τις παρα­τηρήσεις τους.
αξιοποιηση
Οι παρατηρήσεις σημειώνονται στο ειδικό συμπληρωματικό έντυπο αυ­τής της δραστηριότητας.
Στην πρώτη στήλη αναγράφεται το όνομα του είδους που παρατηρήθη­κε.
Στη δεύτερη αναγράφεται η εκτίμηση της ποσότητας των φύλλων που παραμένουν πάνω στο δένδρο, ανάλογα με την κλίμακα που προτείνεται στο έντυπο.
Στην τρίτη τα παιδιά χρωματίζουν το έντυπο προσπαθώντας να πλησιά­σουν τη χρωματική κλίμακα που προβλέπεται σ' αυτό. Στην τέταρτη στήλη σημειώνονται όλες οι παρατηρήσεις σχετικά με την πτώση των φύλλων και οι διαφορές από δένδρο σε δένδρο.
Τέλος, ο εκπαιδευτής προκαλεί συζήτηση και την κατευθύνει με τρόπο ώστε να γίνει σύγκριση όλων των παρατηρήσεων και να προκύψει ένα γενικό συμπέρασμα σχετικά με το φαινόμενο.
προετοιμασια / οργανωση
Επιλογή μιας περιοχής για εκδρομή। Για τα παιδιά των πόλεων μια εκδρομή σε πάρκα και κήπους μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη। Ο εκπαιδευτής θα πρέπει να μάθει προηγουμένως τα κύρια είδη της περιο­χής και να τα υποδείξει στα παιδιά.
ΥΛΙΚΑ
—Συμπληρωματικό έντυπο
—Οδηγός αναγνώρισης φυτών

Πτώση των φύλλων
Συμπληρωματικό Έντυπο
(φύλλο εργασίας)
Ομάδα: Ημερομηνία;
-Τόπος:

Είδος
Φύλλωμα
4/4 3/4 1/2 1/4 0
Χρώματα: πράσινο-κίτρινο -κόκκινο-καφέ-μαύρο
Παρατηρήσεις

ΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΩΝ ΠΟΥΛΙΩΝ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Τα τραγούδια των πουλιών στο δάσος
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
Αναγνώριση των τραγουδιών μερικών ειδών πουλιών, στο ύπαιθρο, μετά από εξάσκηση στο σχολείο με τη βοήθεια ενός μαγνητοφώνου.
σκοπός
— Αναγνώριση μερικών ειδών πουλιών από το τραγούδι τους και εντο­πισμός τους στο ύπαιθρο.
-Χαρακτηρισμός των τραγουδιών των πουλιών.
— Κατανόηση του ρόλου των τραγουδιών.
Ηλικία: 10 - Ε
Διάρκεια: 4-6 φορές x 1 ώρα
Εποχή: Α
διαδικασία
Χρησιμοποιώντας ένα μαγνητόφωνο, τα παιδιά ακούν τα τραγούδια με­ρικών μεμονωμένων πουλιών (2 ή 3 για τους αρχάριους). Τα χαρακτη­ρίζουν και προσπαθούν να τα αναγνωρίσουν ακούγοντάς τα με διαφορε­τική σειρά. Παράλληλα, μελετούν και την εικόνα του αντίστοιχου που­λιού, έτσι ώστε να συνδέσουν το τραγούδι με την εικόνα. Αργότερα στο δάσος θα προσπαθήσουν να αναγνωρίσουν από το τραγούδι και τη μορφή τους τα αντίστοιχα πουλιά. Καθορίζουν μια συγκεκριμένη διαδρομή στο δάσος και την ακολουθούν μετρώντας τα αρσενικά που τραγουδούν και σημειώνοντας τη θέση σ' ένα χάρτη (βλέπε δραστηριότητα «Βιοθέση των πουλιών του δάσους»).
ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ
Την άνοιξη τα τραγούδια των πουλιών στο δάσος ακούγονται από τους περισσότερους ανθρώπους σαν κονσέρτο ανεξιχνίαστο. Παρόλα αυτά, μελετώντας μεθοδικά και προσεκτικά τα τραγούδια των πουλιών, είναι δυνατό τα παιδιά να μάθουν να ξεχωρίζουν, αρκετά γρή­γορα και με ακρίβεια, τα είδη των πουλιών που τραγουδούν στο δάσος. Είναι προτιμότερο να αρχίσει η μελέτη των τραγουδιών την αρχή της άνοιξης, λόγω του περιορισμένου αριθμού των πουλιών αυτή την επο­χή. Ο χαρακτηρισμός των τραγουδιών γίνεται με συλλαβές και οράσεις, π.χ. «Ο αρσενικός κούκος: απλό ή τριπλό μελωδικό κου-κου, ο θηλυκός ένα δυνατό χαχάνισμα, κβικ-κβικ-κβικ...», με μεταφορές τόνων και συγ­κρίσεις με τη βοήθεια σημάτων (παύλες, τελείες). Στο δάσος η βεβαιότητα της αναγνώρισης επιτυγχάνεται με την έντονη εξάσκηση: πολλές εκδρομές (άκουσμα των ίδιων ειδών με την προσθή­κη κάθε φορά κάποιου καινούριου) ακολουθώντας πάντα την ίδια δια­δρομή.
Για να ελέγξει ο εκπαιδευτής τις γνώσεις των παιδιών, ζητάει από αυτά να δείχνουν προς την κατεύθυνση, από την οποία έρχεται ο ήχος, μόλις ακουστεί ένα γνωστό τραγούδι. Επίσης, με το μαγνητόφωνο, προσελ­κύονται διάφορα είδη πουλιών. Τα τραγούδια που θα χρησιμοποιηθούν μπορεί να έχουν μαγνητοφωνηθεί στο ύπαιθρο. Η συμπεριφορά των αρσενικών που προσελκύονται μ' αυτό τον τρόπο υποδεικνύει το ρόλο του τραγουδιού.
Αρχικά οι ομάδες εργασίας αποτελούνται από 8 έως 12 παιδιά, τα οποία αργότερα μπορεί να περιοριστούν στα 2. Οι αρχάριοι περιορίζονται στο να αναγνωρίζουν έως 3 είδη και σιγά-σιγά μπορούν να αυξάνουν προ­οδευτικά τον αριθμό.
αξιοποίηση
Συγκρίνονται οι σχετικές συχνότητες των ειδών ή καθορίζεται ο απόλυ­τος αριθμός των αρσενικών κατά μήκος μιας διαδρομής। Συγκεντρώνονται έτσι πληροφορίες που αφορούν π.χ. στην έκταση της περιοχής ζωής του πουλιού (επιφάνεια που υπερασπίζεται το αρσενικό). Το τραγούδι παίζει σπουδαίο ρόλο στη συμπεριφορά της αναπαραγω­γής: υποδεικνύει την περιοχή του πουλιού, οδηγεί πιθανώς τα θηλυκά προς τα ελεύθερα αρσενικά, διατηρεί το σύνδεσμο των ζευγαριών και συνεισφέρει στη συνεννόηση των συντρόφων. προετοιμασια / οργάνωση
Αναγνώριση ενός τμήματος του δάσους και επιλογή των ειδών. Μαγνη­τοφώνηση των τραγουδιών.
ΥΛΙΚΑ
Κασέτες με τραγούδια πουλιών, εικόνες των επιλεγμένων πουλιών, μα­γνητόφωνο, σύνεργα μαγνητοφώνησης, γραφική ύλη.

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Επιπτώσεις των δραστηριοτήτων αναψυχής στο δάσος
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
—Εντοπισμός των κατασκευών αναψυχής και των ορατών επιπτώσεων της χρήσης τους στο δάσος.
—Συγκριτική μελέτη δύο τετραγώνων-δειγμάτων φυτικής κάλυψηςμε διαφορετική πίεση από ανθρώπινη παρουσία (αναψυχή).
ΣΚΟΠΟΣ
—Αναγνώριση της αρνητικής πλευράς των δραστηριοτήτων αναψυχήςστο δάσος.
—Εκπαίδευση των παιδιών στο να σέβονται και να προστατεύουν τοφυσικό περιβάλλον.
—Γνωριμία με τα φυτικά είδη.
διαδικασία
Κάθε ομάδα εργασίας χαράζει δύο δρομολόγια στο εσωτερικό του δά­σους πριν από την πραγματοποίηση της δραστηριότητας. Το ένα δια­σχίζει περιοχές με διάφορες κατασκευές αναψυχής και με μεγάλη συ­χνότητα επισκεπτών και το άλλο περιοχές σχετικά ήσυχες και ανέπαφες από έντονη ανθρώπινη παρουσία. Οι κατασκευές αναψυχής, τα ίχνη των επισκεπτών, οι ενδεχόμενες φθορές που έχουν προκληθεί σημειώ­νονται και εκτιμώνται (ένταση, καταστροφές στο φυσικό περιβάλλον, καταστροφές στις αναδασωτικές προσπάθειες. Βλέπε συμπληρωματικό έντυπο).
Συμπληρωματική έρευνα: «Βάδισμα και βλάστηση» Τα παιδιά οριοθετούν 2 τετράγωνα πλευράς 5 μ. (οι γωνιές σημαδεύον­ται με κλαδιά πακτωμένα στο έδαφος): το ένα στην περιοχή επίδρασης μιας κατασκευής αναψυχής και το άλλο σε περιοχή παρόμοια με την πρώτη (βλάστηση, έδαφος, φωτισμός κτλ.), αλλά σχετικά ανέπαφη από το κοινό. Καταγράφουν τα φυτικά είδη που φυτρώνουν σε κάθε τετρά­γωνο (ξυλώδη φυτά, ποώδη φυτά). Για οικογένειες με είδη που αναγνω­ρίζονται δύσκολα, σημειώνεται μόνο ο αριθμός των ειδών, π.χ. 6 είδη Αγροστωδών, 5 είδη Συνθέτων, 3 είδη Τυχανθών κτλ. Εκτιμούν το ποσοστό κάλυψης του εδάφους: α) από το σύνολο της βλάστησης και β) από ορισμένα είδη ή ομάδες ή οικογένειες κτλ. (βλέπε επίσης δραστη­ριότητα: «Αποτύπωση και καταγραφή της βλάστησης»). Τα παιδιά, τέλος, παρουσιάζουν σχηματικά την κατάσταση της επιφά­νειας του τετραγώνου (βλ. συμπληρωματικό έντυπο) και σχεδιάζουν με απλά σύμβολα την κατασκευή αναψυχής, το γυμνό έδαφος, τη βλά­στηση (τα κύρια φυτά) κτλ. Κάθε είδος μπορεί να χαρακτηριστεί με έναν αριθμό και να τοποθετηθεί στην θέση που του αντιστοιχεί στο σχήμα. Ο αριθμός σύμβολο του είδους συνοδεύεται, εντός παρενθέσεως, από τον κωδικό αριθμό του ποσοστού κάλυψης του είδους (βλ. συμπλη­ρωματικό έντυπο).
ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ
Ως κατασκευές αναψυχής θεωρούνται οι οργανωμένοι παιδότοποι, οι χώροι θέας, οι χώροι προσωρινής στάσης, τα παγκάκια, οι βρύσες, οι τραπεζοπάγκοι, τα κιόσκια και γενικά οι οργανωμένοι χώροι υπαίθριας αναψυχής. Οι πίστες του σκι, οι διαδρομές ανωμάλου δρόμου ή άλλων αθλητικών δραστηριοτήτων θεωρούνται επίσης ως κατασκευές αναψυχής
Ηλικία: 13-Ε
Διάρκεια: 1 έως 2 1/2 ώρες (Ι ώρα εκδρομή 1 1/2 ώρα δειγματοληψία)
Εποχή: Α, Κ, Φ
Μεταξύ των αρνητικών επιπτώσεων στο δάσος των διαφόρων δραστη­ριοτήτων που συνδέονται με την αναψυχή σημειώνονται: το βάδισμα (που έχει ως συνέπεια το «ποδοπάτημα» της βλάστησης, του εδάφους, την εξαφάνιση των ειδών κτλ।), οι φωτιές στα δένδρα, το σπάσιμο των κλαδιών, οι φθορές στους φλοιούς (χάραγμα ονομάτων, ημερομηνιών κτλ.), η ανεξέλεγκτη συλλογή λουλουδιών, τα εγκαταλειμμένα απορρίμματα, οι θόρυβοι, οι επιπτώσεις από τη στάθμευση των οχημάτων κτλ. Οι ομάδες εργασίες πρέπει να αποτελούνται από 4 άτομα και κάθε ομά­δα ακολουθεί το δικό της δρομολόγιο. αξιοποίηση
Παρουσίαση και εκτίμηση των αποτελεσμάτων, συγκρίσεις μεταξύ των αποτελεσμάτων των διαφόρων ομάδων. Μπορεί να προκληθεί (ή να α­κολουθήσει) συζήτηση με το δασάρχη πάνω στο θέμα «Αναψυχή στο δάσος» (βλέπε συμπληρωματικό έντυπο).
προετοιμασια / οργανωση
Αναγνώριση των δρομολογίων και των περιοχών δειγματοληψίας.
ΥΛΙΚΑ
Γραφική ύλη, συμπληρωματικά έντυπα.

ΤΟ ΔΑΣΟΣ: ΠΕΔΙΟ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗΣ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ

Το Δάσος: Πεδίο σύγκρουσης συμφερόντων
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
Συγκέντρωση πληροφοριών σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής του άρθρου 117 παρ. 3 και 4 του Συντάγματος που αναφέρονται στις δασικές εκτάσεις
σκοπός
—Συνειδητοποίηση της νομικής διάστασης της προστασίας του δά­σους, των ορίων της εφαρμογής των διατάξεων και του πνεύματοςτου θεμελιώδους νόμου της χώρας.
—Κατανόηση του χαρακτήρα των αλλαγών στη χρήση της γης ως πολιτικών πράξεων.
—Διαπίστωση των επιπτώσεων που έχουν για τις δασικές εκτάσεις καιτο τοπίο οι διάφορες πολιτικές γης π.χ. αποφάσεις εκχερσώσεων, ανα­δασώσεων κτλ.
—Εξοικείωση με τη διεξαγωγή έρευνας και τον εντοπισμό πηγών πλη­ροφοριών.
διαδικασία
Τα παιδιά αναλαμβάνουν να διερευνήσουν ποιες αλλαγές σημειώθηκαν στις χρήσεις γης και εάν εφαρμόστηκαν οι διατάξεις του Συντάγματος στις δασικές εκτάσεις της περιοχής τους από το 1975 έως σήμερα. Απευθύνονται γι' αυτό στις τοπικές δασικές αρχές (ή σε ηλικιωμένα άτομα της περιοχής τους ως δεύτερη πηγή πληροφοριών) και αναζη­τούν στοιχεία σχετικά με:
1. Ποιες δασικές εκτάσεις εκχερσώθηκαν (ή άλλαξαν εν γένει χρήση)σε τι έκταση και πότε;
2. Βάσει ποιας διαδικασίας επετράπη η αλλαγή χρήσης γης;
3. Υπάρχουν περιπτώσεις αλλαγής χρήσης χωρίς άδεια;
4. Ποιες αρχές έχουν αρμοδιότητα απόφασης σχετικά με αλλαγή χρήσης γης και για ποιους λόγους;
Η αποκατάσταση και προστασία του χαρακτήρα καμένων δασικών εκ­τάσεων αποτελεί βασική επιταγή του Συντάγματος. Τα παιδιά ψάχνουν να βρουν τι απέγιναν οι καμένες δασικές εκτάσεις της περιοχής τους.
1. Πότε κάηκαν οι δασικοί σχηματισμοί και σε ποια έκταση;
2. Ποια έκταση αναδασώθηκε και τι απέδωσαν οι αναδασώσεις;
3. Υπήρξαν φαινόμενα αλλαγής του χαρακτήρα της καμένης γης {οικό­πεδα, κτίσματα, βόσκηση κτλ.) και ποια αρχή επενέβη για να αποτρέ­ψει την αλλαγή αυτή;
4. Ποια προγράμματα αναδάσωσης έχουν εγκριθεί για την περιοχή καιεάν δεν εφαρμόζονται γιατί δεν εφαρμόζονται;
Τέλος, συζητούν με ηλικιωμένα άτομα της περιοχής προσπαθώντας να δημιουργήσουν μια εικόνα για το πώς ήταν η περιοχή στο παρελθόν καθώς και για τις επεμβάσεις στο φυσικό χώρο που προκάλεσαν τις αλλαγές στο τοπίο που υπάρχει σήμερα.
ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ
Η έρευνα ανατίθεται σε ομάδες παιδιών, τα οποία καθοδηγούνται από τον εκπαιδευτή για τον τρόπο προσέγγισης των αρχών και των άλλων πηγών πληροφόρησης καθώς και για τον τρόπο υποβολής των ερωτή­σεών τους.
Κάθε ομάδα συνθέτει τα αποτελέσματα, τα σχολιάζει, ενδεχομένως να τα συμπληρώνει με βιβλιογραφικές αναφορές και στοιχεία και τα παρου­σιάζει σε κοινή συνάντηση όλων των ομάδων.
αξιοποίηση
Η συζήτηση πρέπει να προσανατολισθεί κυρίως στο θέμα της «δημό­σιας ωφέλειας» (όπως προβλέπει το άρθρο 117 του Συντάγματος) ως μόνης αιτίας, για την οποία επιτρέπεται απαλλοτρίωση δασών και δα­σικών εκτάσεων.
Η σύγκρουση συμφερόντων σε σχέση με το δάσος πρέπει να παρουσια­στεί ως αποτέλεσμα της διαφορετικής ερμηνείας του όρου «δημόσια ωφέλεια» που μπορεί να κάνουν διάφοροι φορείς, δημόσιοι ή ιδιωτικοί. Πώς εννοούν τη «Δημόσια Ωφέλεια» οι υποστηρικτές της οικονομικής ανάπτυξης χωρίς όρους και πώς αυτοί της ολοκληρωτικής προστασίας του περιβάλλοντος;
Υπάρχει δυνατότητα σύζευξης των δύο τάσεων; Είναι απαραίτητο να κατανοήσουν τα παιδιά ότι η ερμηνεία του όρου «Δημόσια Ωφέλεια» και οι ενέργειες που στηρίζονται σ' αυτή είναι πολι­τική πράξη.
προετοιμασια / οργανωση
Ανάγνωση του άρθρου 117 παρ. 3 και 4 του Συντάγματος και επεξήγη­ση των διατάξεων που περιέχονται:
ΠΑΡ. 3: «Δημόσια ή ιδιωτικά δάση και δασικές εκτάσεις που καταστράφηκαν ή καταστρέφονται από πυρκαγιά ή που με άλλο τρόπο αποψιλώ­θηκαν ή αποψιλώνονται δεν αποβάλλουν για το λόγο αυτό το χαρακτή­ρα που είχαν πριν καταστραφούν, κηρύσσονται υποχρεωτικά αναδασωτέες και αποκλείεται να διατεθούν για άλλο προορισμό. ΠΑΡ. 4. «Η αναγκαστική απαλλοτρίωση δασών ή δασικών εκτάσεων που ανήκουν σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα ιδιωτικού ή δημοσίου δι­καίου επιτρέπεται μόνο υπέρ του Δημοσίου σύμφωνα με τους ορισμούς του άρθρου 17, για λόγους δημοσίας ωφέλειας, διατηρείται πάντως η μορφή τους αμετάβλητη ως δασική».
Συνεννόηση με τις δασικές αρχές της περιοχής σχετικά με την επίσκεψη των παιδιών και τις ερωτήσεις που θα υποβάλλουν.
ΥΛΙΚΟ
Χάρτης της περιοχής, γραφική ύλη.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΔΑΣΑΡΧΗ

Συνέντευξη με τον Δασάρχη
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
Συνέντευξη με τον Δασάρχη ή έναν Δασικό Υπάλληλο σχετική με διάφορα θέματα του επαγγέλματος τους.
σκοπός
—Συγκέντρωση πληροφοριών σχετικά με:
—το επάγγελμα του δασικού υπαλλήλου
—τη δασική οικονομία
—τα προβλήματα της δασοπονίας και της δασικής πολιτικής
—Εξάσκηση των παιδιών στην προετοιμασία μιας συζήτησης / συνέντευξης ως μέσον συλλογής πληροφοριών.
διαδικασία
Η ομάδα εργασίας προετοιμάζει τη δραστηριότητα κάνοντας έναν κατά­λογο των θεμάτων προς συζήτηση. Τα παιδιά συσκέπτονται για τον τρόπο, με τον οποίο θα οργανώσουν τη συνέντευξη, τα θέματα που θα καλυφθούν και τις αρμοδιότητες καθενός κατά τη διάρκειά της: δηλα­δή, ποιος θα καλωσορίσει τον προσκεκλημένο, πόνος θα κάνει τις ερω­τήσεις σε κάθε θέμα, πόσο χρόνο διαθέτει ο καθένας για να θέσει τις ερωτήσεις του, ποιος παρακολουθεί (διακριτικά) το χρόνο, ποιος ευχα­ριστεί στο τέλος τον προσκεκλημένο κτλ.
Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης, τα παιδιά που παίζουν τους δημο­σιογράφους θα βρουν τρόπους να καταγράψουν τις απαντήσεις του Δα­σάρχη, είτε γραπτώς είτε μαγνητοφωνώντας τη συνέντευξη. Μετά τη συνέντευξη, τα παιδιά θα ασχοληθούν με την επεξεργασία των απαντήσεων, ώστε να παρουσιάσουν τις πληροφορίες που απέκτησαν σε ευρύτερο κοινό: π.χ. το σύνολο της τάξης τους.
ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ
Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης, τα παιδιά θα πρέπει να τηρήσουν πιστά τις οδηγίες του εκπαιδευτή σχετικά με την τεχνική μιας συνέντευ­ξης: παρουσίαση και χαιρετισμός του προσκεκλημένου, παρακολούθη­ση του χρόνου, αποφυγή άσκοπης πολυλογίας σε θέματα που έχουν εξαντληθεί...
Η ομάδα των «δημοσιογράφων» πρέπει να αποτελείται το πολύ από 8 άτομα. Τα υπόλοιπα παιδιά θα παρακολουθήσουν τη συνέντευξη, ως κοινό, και θα έχουν τη δυνατότητα να υποβάλουν δικές τους ερωτήσεις στο τέλος της συνέντευξης. Ο εκπαιδευτής μπορεί να δώσει στα παιδιά ένα συμπληρωματικό έντυπο με θέματα προς συζήτηση με τον Δασάρ­χη. Ενδείκνυται το έντυπο αυτό να δοθεί μετά την προκαταρκτική συζή­τηση για το σχεδιασμό της συνέντευξης που θα κάνουν τα παιδιά και μόνο σε περίπτωση που το θεματολόγιο των ερωτήσεων τους δεν καλύ­πτει σημαντικά θέματα.
αξιοποίηση
Μετά το τέλος της συνέντευξης, οι «δημοσιογράφοι» θα παρουσιάσουν στο σύνολο της τάξης συστηματοποιημένες, κατά θέμα, τις απαντήσεις του Δασάρχη, καθώς επίσης και τις εμπειρίες τους τόσο κατά τον σχε­διασμό της συνέντευξης όσο και κατά τη διάρκεια της. Η συζήτηση που θα επακολουθήσει μπορεί να περιστραφεί γύρω από δύο θέματα:
—τις πληροφορίες του Δασάρχη και τις καινούριες γνώσεις που απο­κτήθηκαν
—τη σύγκριση της γνώμης που είχαν τα παιδιά για το επάγγελμα τουΔασικού πριν από τη συνέντευξη και αυτής που σχημάτισαν μετά απόαυτή.
προετοιμασία / οργάνωση
Ραντεβού με τον Δασάρχη.
ΥΛΙΚΟ
Γραφική ύλη, κατάλογος ερωτήσεων, ενδεχομένως μαγνητόφωνο।

1. Συνεννόηση με τον Δασάρχη για τον τόπο, τον χρόνο και τη διάρκειατης συνέντευξης.
2. Προετοιμασία: Συγκέντρωση των πιθανών ερωτήσεων, επιλογή τωνερωτήσεων, ταξινόμηση κατά θέμα, σχεδιασμός της δομής της συνέν­τευξης:
α. χαιρετισμός, ευχαριστίες.
β. προσωπικές ερωτήσεις (σχετικά με το επάγγελμα), γ. τεχνικές ερωτήσεις (σχετικά με τη δασική πολιτική, τις τεχνικές της δασοπονίας).
δ. τοποθέτηση του Δασάρχη πάνω στα διάφορα θέματα που αφορούν στο δάσος (διορθωτικά μέτρα, μέλλον του δάσους, μέλλον του επαγγέλ­ματος). ε. ευχαριστίες, αποχαιρετισμός.
— Κατανομή των αρμοδιοτήτων
3. Παραδείγματα ερωτήσεων
—Πληροφορίες σχετικές με τον ίδιο και τον τρόπο που αντιλαμβάνεταιτο επάγγελμά του
—Συνθήκες εργασίας
—Περιοχή ευθύνης του (έκταση, όρια, χώρος εργασίας)
—Εικόνα του επαγγέλματος, (είδος εργασιών, εποχιακές μεταβολές,μόρφωση, επαφές και συνεργασίες...)
—Δασική Πολιτική: οι δασικοί και το κοινό, η αστυνόμευση του δάσους, οι σχέσεις με τη Διοίκηση, τους πολιτικούς, τα σχολεία, η προστασία της φύσης, η αναψυχή στο δάσος.
—Προστασία του δάσους: προστατευόμενα είδη, μείωση ή εξάλειψητων κινδύνων που το απειλούν.
—Δασική οικονομία, επιλογή των δασικών ειδών, διαχειριστικά προ­γράμματα, παραγωγικότητα, αποδοτικότητα των εκμεταλλεύσεων...
—Προσωπική τοποθέτηση πάνω στα προβλήματα του δάσους στο μέλλον.
Συμπληρωματικό Έντυπο

ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Παιχνίδια στο δάσος
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
Παιχνίδια στο δάσος.
σκοπός
Ανακάλυψη του δάσους ως χώρου παιχνιδιού και ξεκούρασης. Ανάλογα με τα παιχνίδια, επιδιώκεται η γνωριμία με ζωικά και φυτικά είδη, η καλλιέργεια της παρατηρητικότητας των παιδιών, η συνειδητοποίηση του δάσους ως στοιχείου του περιβάλλοντός μας.
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ
Οι παρακάτω προτάσεις έχουν ταξινομηθεί κατά ομάδες ηλικιών.
1) Παιχνίδι μνήμης (ΒΙΝGO): Τα παιδιά ψάχνουν στο έδαφος για διά­φορα αντικείμενα (καρπούς, κουκουνάρια, χαλίκια, σαλιγκάρια, απορ­ρίμματα ζώων, κομματάκια φλοιού κτλ.) και συλλέγουν δύο όμοια απόκάθε είδος. Ύστερα τα τοποθετούν ένα-ένα ανακατεμένα πάνω σ' ένατραπέζι και τα καλύπτουν - πάλι ένα-ένα χωριστά - με κάποιο κάλυμμα(χαρτί, κουτί, ύφασμα κτλ.). Κάθε παιδί με τη σειρά του προσπαθεί νααποκαλύψει τα αντικείμενα κατά ζεύγη. Όποιο παιδί το καταφέρει, κερ­δίζει και συνεχίζει την προσπάθεια. Εάν όχι, παραχωρεί τη θέση στοεπόμενο για να δοκιμάσει κι αυτό την τύχη του.
2) Ταξινόμηση: 3 ή 4 παιδιά αναλαμβάνουν να ταξινομήσουν έναν αριθ­μό αντικειμένων ανάλογα με το χρώμα τους. Παρόμοιες δυνατότητεςυπάρχουν και για ταξινόμηση ανάλογα με το βάρος ή ανάλογα με τομέγεθος ή αλφαβητικά, ανάλογα με τα ονόματά τους.
Το παιχνίδι μπορεί να επαναληφθεί. Τη δεύτερη φορά όμως τα παιδιά προσπαθούν να ταξινομήσουν τα αντικείμενα με τα μάτια κλειστά. (Το παιχνίδι της ταξινόμησης έχει επίσης παιδαγωγικό σκοπό: Πρέπει να αναγνωρισθεί το γεγονός ότι διαφορετικά άτομα μπορούν να βρουν διαφορετικές λύσεις για το ίδιο πρόβλημα, χωρίς κάποια από τις λύσεις να είναι σώνει και καλά η καλύτερη).
3) Παρατήρηση ζώων: Ομάδες 3-4 παιδιών περπατούν στο δάσοςώσπου να ανακαλύψουν κάποιο μικρό ζώο, το οποίο παρατηρούν γιακάποιο χρονικό διάστημα. Κατόπιν η ομάδα μιμείται τις κινήσεις τουζώου με τρόπο ώστε τα υπόλοιπα παιδιά να αναγνωρίσουν για ποιοζώο πρόκειται.
4) «Στα τυφλά»: Επιλέγεται μια περιοχή του δάσους με ανομοιογενήτοπογραφία και η ομάδα (3 ή 4 παιδιών) οδηγείται με δεμένα τα μάτιααπό κάποιο παιδί. Μετά τον «περίπατο», τα παιδιά περιγράφουν τη δια­δρομή.
5) Αγώνας δρόμου επιδεξιότητας: Κάθε ομάδα συμμετέχει με 2 παιδιάστον κάθε αγώνα. Καθένα οφείλει να μεταφέρει με ένα διχαλωτό ραβδίένα κουκουνάρι ως ένα καθορισμένο σημείο και να επιστρέψει στο σημείο αναχώρησης χωρίς να πέσει το κουκουνάρι. Κατά τη διαδρομήδεν έχει το δικαίωμα να αγγίζει το κουκουνάρι παρά μόνο με τη διχάλα.
προετοιμασία
Επίσκεψη της περιοχής για αναγνώριση των διαθέσιμων αντικειμένων στο έδαφος: π.χ. κουκουνάρια κτλ.

Ηλικία:
7-
13

Διάρκεια:
2 -
3
ώρες
Εποχή:
Α,
Κ
, Φ

ΠΕΡΙΠΑΤΗΤΕΣ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Θεατρικά παιχνίδια: Περιπατητές στο δάσος
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
Επινόηση διαφόρων θεατρικών σκηνών και αυτοσχεδιασμός με θέμα «Οι περιπατητές στο δάσος, η συμπεριφορά τους, οι προθέσεις τους».
σκοπός
—Να συνειδητοποιήσουν τα παιδιά τα διαφορετικά ενδιαφέροντα πουμπορεί να έχουν οι άνθρωποι περπατώντας στο δάσος.
—Να αντιληφθούν τους κινδύνους από τη λεηλασία του δάσους.
—Να αντιληφθούν ότι κάθε άνθρωπος μπορεί να έχει διαφορετική συμπεριφορά, η οποία να υπαγορεύεται από διαφορετικές προθέσεις.
διαδικασία
Προκαταρκτικά παιχνίδια:
—Αναγνώριση του χώρου του παιχνιδιού: Οι παίκτες αναγνωρίζουντο χώρο του παιχνιδιού (που έχει περίπου τις διαστάσεις μιας θεατρικήςσκηνής), αποκτούν επαφή με τη σκηνή και εξερευνούν τα όριά της.Συνεχίζουν την αναγνώριση με τα μάτια κλειστά.
—«Τέτοιο βήμα, τέτοιος άνθρωπος»: Οι παίκτες υποδύονται τον τρόποβαδίσματος: κάποιου σημαντικού προσώπου, κάποιου που ψάχνει κάτικαι (δεν) το βρίσκει, κάποιου που έχει πολύ ελεύθερο χρόνο, κάποιουπου δεν είναι καθόλου σίγουρος αν έχει το δικαίωμα να βρίσκεται εκεί...
—Φιλονικία: οι παίκτες φτιάχνουν ένα μικρό κύκλο. Ο καθένας αρχίζεινα φιλονικεί με αυτόν που βρίσκεται απέναντι του με λέξεις (στην αρχήχαμηλόφωνα) και με χειρονομίες. Ο κύκλος μεγαλώνει σιγά-σιγά, οιφωνές και οι χειρονομίες γίνονται όλο και πιο έντονες.
—Χαιρετισμός: Οι παίκτες μετακινούνται ελεύθερα στη σκηνή. Κάπου-κάπου πλησιάζουν ο ένας τον άλλο, διστακτικοί, ευγενικοί, χαιρετιούν­ται μεταξύ τους (με λόγια ή χειρονομίες) και απομακρύνονται καθέναςμόνος του.
Θεατρικό επεισόδιο: «Περιπατητές στο δάσος». Οι ομάδες αποτελούνται από 4 έως 7 παιδιά.
Κάθε παιδί παίρνει ένα χαρτί, όπου είναι γραμμένος περιληπτικά ο ρό­λος του.
Η σκηνή: Διάφορα άτομα κάνουν περίπατο στο δάσος. Η συμπεριφορά τους και οι μονόλογοι τους φανερώνουν καθαρά τις προθέσεις τους. Εδώ κι εκεί, δύο ή περισσότερα συναντώνται, συζη­τούν, φιλονικούν, δημιουργούν φιλίες. Οι συναντήσεις καλύτερα να είναι τυχαίες.
Δεν είναι αναγκαίο όλα τα άτομα της ομάδας να βρίσκονται συνέχεια στη σκηνή. Πριν αρχίσει το παιχνίδι, οι ομάδες αποσύρονται για λίγο. Τα μέλη των ομάδων, ανάλογα με τη θεατρική τους εμπειρία, είτε παί­ζουν τη σκηνή κατευθείαν αυτοσχεδιάζοντας είτε προετοιμάζονται λίγο είτε κάνουν κανονικές πρόβες. Πιθανοί ρόλοι:
—Κάποιος που μαζεύει μανιτάρια
—Ένας καλλιτέχνης διασχίζει το δάσος με δύο θαυμαστές του και προσ­παθεί να τους κάνει να αισθανθούν την ομορφιά του δάσους (οι θαυμαστές μπορεί να είναι πραγματικοί ή φανταστικοί)
—Δύο φίλοι της φύσης εκφράζουν την έκπληξή τους βλέποντας τηνάσχημη κατάσταση, στην οποία βρίσκεται το δάσος (πεταμένα σκουπί­δια, μανιτάρια που έχουν κοπεί και πεταχτεί παραπέρα, φλοιοί που έ­χουν καταστραφεί).
—Κάποιος φτάνει στο δάσος με το αυτοκίνητό του, σταματάει και ετοιμάζεται να ψήσει κρέας στα κάρβουνα.
—Ένας άλλος τρέχει, ένας δασικός περνάει κτλ.
—Κάποιος άλλος ψάχνει ένα χώρο για να κτίσει μια καλύβα.
Ο ίδιος ρόλος μπορεί να επαναληφθεί περισσότερες από μια φορές.
ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ
Η προτεινόμενη δραστηριότητα αγγίζει δύο σημαντικούς τομείς:
Ηλικία:
Διάρκεια:
Εποχή:
10-Ε
περίπου Ι 1/2 ώρα
Α, Κ, Φ
Το θέατρο αυτοσχεδιασμού και συζητήσεις σχετικά με τη χρήση ενός χώρου αναψυχής.
Οι νεαροί ηθοποιοί μπορεί να μην έχουν την ικανότητα να αντεπεξέλ­θουν για πρώτη φορά στις απαιτήσεις αυτής της δραστηριότητας. Είναι προτιμότερο λοιπόν να έχουν ήδη κάποια εμπειρία θεατρικής έκφρασης. Η ευχαρίστηση που δίνει το παίξιμο στο θέατρο μπορεί και πρέπει να καλλιεργηθεί. Αυτός είναι και ο σκοπός των προκαταρκτικών παιχνι­διών. Γι' αυτό δεν είναι ανάγκη να πραγματοποιηθούν όλα τα παιχνίδια. Ένα ή δύο αρκούν. Η επιλογή τους προσαρμόζεται στην εκάστοτε περί­σταση.
αξιοποίηση
Συζητιούνται οι θεατρικές εμπειρίες που απέκτησαν τα παιδιά κατά τη διάρκεια των παιχνιδιών και οι εντυπώσεις των ηθοποιών και των θεατών: ποιος αισθάνεται ότι ο ρόλος που έπαιξε του ταιριάζει, ποιος όχι. Ποιος θα ήθελε να συνεχίσει να παίζει, ποιος θα ήθελε να παίζει τον ίδιο ρόλο και στην καθημερινή του ζωή. Ποιες σκέψεις δημιουργή­θηκαν στα παιδιά αναφορικά με τις σχέσεις ανθρώπου-φύσης. Ποιο εί­δος συμπεριφοράς φαίνεται συμπαθητικό, ποιο λογικό και ποιο κατα­στροφικό; Με ποιο είδος συμπεριφοράς οι παίκτες ταυτίζουν τον εαυτό τους;
προετοιμασία ι οργάνωση
Ο εκπαιδευτής ή και τα παιδιά ασχολούνται με τη «συγγραφή» των έργων και με τις οργανωτικές λεπτομέρειες των παραστάσεων.